3
Уйаттан маҥнайгы төлөрүйүүБарыта кынаттыыр буолбатах,Көтө үөрэммэтэх көтөр кыылБарыта мөлтөх диир алҕас.Кинилэр кимнээҕэр даҕаныОлоҕу атыннык көрөллөр,Сиргэ эмиэ олох баарынКыра эрдэхтэн эндэппэттэр.Бэйэҕит билиҥ, мин кэпсээтим,Олоххо тардыһыы арааһын,Тымырыҥ устун сүүрэр хааҥҥаСороҕор өбүгэ уһуктан кэлэрин.
Ахтылҕан
Сайын тиһэх сылаас күнэАрҕаа сайылыгар ааста.Кыыһар сарыалынан ыллаан,Сулус үөрэ ханыы тарта.Кини дьоллоох ДьокуускайгаЧочур Мырааны имэрийдэ,Күөх хонууга суһуоҕун ыста,Эбэ уутугар умсан ылла.Буордаах куорат күөх кылдьыытаКиэргэниэҕинэн киэргэммит,Эһиилги көрсүһүү кылларынАхтылҕан иэйиигэ көрбүт.Мин эмиэ киэһэ кининиСайыһыахча көрөн турдум,Өссө кэлиэм диирин күүтэОҕо сааспын санаан ыллым.Ол ахтылҕан сылаас суоһаСайын тиһэх күнүн курдук:Сыл аайы эргиллэр эрээри,Хатыламмат бу курдук.
Маҥнайгы сулустар
Ыксаан тахсар маҥнайгы сулустарОт ыйын сылааһын баттаһа,Дьокуускай бүппэт түбүгэр —Туох эрэ аптааҕы кэпсииллэр.Кинилэр билэллэр быһыылаахДьиҥнээх таптал диэн баарын,Маҥнайгы сулус ол тапталтанҮрүҥ түүнтэн саҕыллан төрүүрүн.Бүгүн, үрүҥ түүн тиһэх түүнүгэр,Сулус ордук үөрдүһэ күлүмнүүр:Таптыыр эрэ сүрэххэ көстөөрү,Дьол суолун ыйан биэрээри.Аан дойдуга таптал сулуһун үөрэТуймаада халлааныттан саҕаланар!
АДЫАЧЧЫ ЫРЫАЛАРА
«Дьааҥыттан төрүттээх…»
Дьааҥыттан төрүттээхМин удьуор тыынабын,Дьааҥылыы саҥарарМин утум тылабын,Дьааҥыга дойдулаахМин төрүт сахабын!
Таала сыырыттан
Адыаччы диэни иһиттэхпинэ,Харахпар Таала үрдүк сыырыттанҮрэхпит уста сытара көстөр,Кини үрдүгэр Хотон ХайаСуон сураҕыныы боруоран турар.Бу хатыламмат Кэрэ хартыынаДьыл ханнык да кэмигэр күндүтэ —Көхсүгүн кэҥэтэ, отуоргун буллара:«Орто дойду дьоллоох оҕото,Аан дойду аһаҕас», – дэттэрэр.Кэм-кэрдии ыксатар кыһалҕа күнүгэрХарахпар Таала үрдүк сыырыттанҮрэхпит уста сытарын көрөрүм,Оччоҕо Адыаччы Эбэбин истэрим,Айаным тэтимин эмиэ буларым…
Мин Дьааҥым
Дьааҥыга бэрт былыргыттанАйыы тайаммыт сирэ үһү,Айыы аймаҕар онтон ылаДьыл мантан ааҕыллар үһү.Айыы суола былыргыттанДьааҥынан кэлэн ааһар,Үс дойду аҕыс иитэМанна холбоһон ылар.Кини хаҥыл көҥүлүнэнКыс алгыһа саҕаланар,Үс дойду үрдүнэнДьол мантан саҕаланар!
Оҕонньотторго
Оҕо эрдэххэ, Адыаччыга,Оҕонньоттор баалларына,Барыта орун-оннугар этэ,Барыта буолуохтаах курдуга.Ыһыах алгысчыттааҕа,Тойон сүбэһиттээҕэ,Оннук буолуохтаах да курдуга —Оҕонньоттор баалларына.
Оҕо сааһым оҕуһа
Оҕо сааһым оҕуһа —Ферма тиһэх сүөһүтэ,Уостан эрэр күргүөмҥэЧуо ыраахтан көстөрө.Совхоз киирэр саҕаҕынЫал тиэргэниттэн көрөнКөҥүл буолуу диэн тугунБиллэ ини хайдаҕын?Оҕо сааһым оҕуһа —Эбэм дьүөгэлэригэр айан,Баахыстаҕа1 (Биэдьэлээххэ)Ырыалаах кыыкырдааһын.Суох билигин оҕуһум,Суох ол көҥүл тиэргэнэ,Баахыстаҕа да, сураҕа,Хаалбыт үһү үс-хас ыал.
Үс ньургуһун
Адыаччыга саас аайыОҕо саас эргиллээччи,Эбэм билгэтэ – үс ньургуһунТоҕой саҕатын булааччы.Эбэм ол кэрэни көрөөрүАҕыйах мутукча тутан кэлэрэ,Ол аата биһиги да дьиэҕэСаас эмиэ эргиллэрэ.Быйыл да АдыаччыгаСаас уруккулуу кэлэр:Үс ньургуһун эмиэ үөрдэр,Оҕо саас онно иҥэр.
Дьарааһынабыс 2 кэриэһигэр
«…мы вынуждены будем защищаться…»
Адыаччы Эбэ төрүүр төрдүгэр,Дьуһаал аҕа ууһа төрүт сиригэрКөмүс сууйаллар хоомньоор3 оҕолор,Дьааҥы буорун үрэҕэр сайҕыыллар.Оо, мин билэбин ол уу амтанын —Оҕо сааһым дьэбин өҥнөөх утаҕын,Дьарааһынабыс олоҕун толук ууранТохтоппута сойо илик ол түгэнин…Кини чахчы итэҕэйэр этэХаһан эрэ Эбэ дьэҥкэриэн,ГЭС тохтообутун курдук,Айылҕа кэрэтэ баһыйыан.Ньукулай оҕонньорунан этиттэрбитУлуу Дьааҥылартан иччилээх илдьитБүгүн кыһалҕа уонна өй-санааТэҥэ суох мөккүөрдэригэр мунар.Кимиэхэ этиттэрэн, ким толугунанДьэбин өҥнөөх олох үөһэ көнөр?Баай-талым дэттэрии күүгэнэХалы-мааргы таҥыата эстэр?Адыаччы Эбэ төрүүр төрдүгэр,Дьуһаал аҕа ууһа төрүт сиригэрКөмүс сууйаллар хоомньоор дууһалар,Дьааҥы тэбэр сүрэҕэр сайгыыллар.