Yeddi gözəl [Семь красавиц]

Geridə qalardı, buna şübhə yox.
Axşam qaranlığı sinərkən qaşa,
Dolaşmışdı çölü o, başdan-başa.
Birdən axar sulu yer gördü Mahan,
Oldu qoca qəlbi bəxtəvər, cavan.
İçdi şirin sudan, yuyub üzünü,
Yatmaqçın bir yana verdi özünü,
Dedi: – Yaxşı olar bu gecə yatım,
Gecələr qarışır çünki ovqatım.
Məzacımda mənim sevda var, gercək,
Havalar qupquru, yol kimsəsiz, tək,[238]
Olmazmı bu yerdə qorxunc xəyallar?
Öldürməzmi məni vəhməli hallar?
Qoy yatım, verməyim yol xəyallara,
Bu gecə qoy məni basmasın qara.
Sonra yer gəzməyə durdu, tələsdi,
Rahat yataq üçün ürəyi əsdi.
Bir mağara gördü xeyli dərin, gen,
Bir lağım keçirdi onun içindən.
Lağımda min pillə dərin quyu var,
Kölgədən başqa kim ora yol salar?
Düşdü Yusif kimi quyuya dərhal,
Üzüldü qalmayıb varlığında hal,
Axır dəydi quma ayaqları tuş,
Çatdı yuvasına elə bil ki, quş.
Bu yeri qorxudan uzaqdı, duydu,
Əlini başının altına qoydu.
Ayıldı yuxudan olunca rahat,
İstədi yerini düzəltsin babat.
Quyu ətrafını gəzdi baxışı,
Zil qara ipəyə vurdu naxışı.[239]
Dirəm boyda işıq o görən kimi,
Söyüd kölgəsində yasəmən kimi,
İşıq gələn yeri axtardı, gəzdi,
İşıq mənbəyindən bir nişan sezdi.
Gördü göy quyuda bir dəlik açmış,
Ay da o dəlikdən nurunu saçmış.
Bildi ki, göylərdə üzür ay, üzür,
Dəlikdən nurunu süzür ay, süzür.
Bir an dayanmayıb yaxına gəldi,
Qazdı dırnağıyla, deşik genəldi.
Böyüdüb deşiyi, söküb daşını,
Çıxarıb kənara Mahan başını,
Baxıb dövrəsinə gördü lətif bağ,
Hər tərəf gözəllik, hər tərəf parlaq.
Yenə də qazıdı, işlətdi hiylə,
Quyudan özünü çıxardı çölə.
Cənnət qədər gözəl bir bağa gəldi,
İrəm bağından da bu bağ gözəldi.
O çəmən qoynunda var yüz mənzərə,
Baxdı şümşadlığa, sərvliklərə.
Meyvəylə doluydu o qədər ki, bağ,
Əyilmişdi yerə hər yaşıl budaq.
Hər tərəf meyvəydi, hər təraf bardı,
Can bağdan, bağ candan tazalanardı.
Al şərab camıydı sanki almalar,
Əqiq sandığına oxşayırdı nar.
Xoş ətir yayırdı heyva budaqdan,
Püstənin fərqi yox gülən dodaqdan.
Mən hələ demirəm bir yanı sarı,
Bir yanı qırmızı şaftalıları.
"Xəlifə lüqməsi" xəlvətə saldı,[240]
Canan dodağından üç öpüş aldı.
Armud şipşirindi, sanki şəkərdi,
İnnabın salxımı bənd-bənd gövhərdi.
İncir şirəsiylə badamın məğzi
Şirin halva ilə doldurub ağzı.
Görüb fərmanında qaranı, ağı,
Yanakı qoymuşdu tənək papağı.[241]
Alov rəngli nardan, üzüm suyundan
Demiş ki, axmasın elə bil ki, qan.
Turuncun şaxları, narınc budağı
Başqa ağaclarla basmışdı bağı.
Bostan oxşayırdı bir oyunbaza,
Əlində hoqqalar rəngbərəng, taza.[242]
Belə bir cənnəti görüncə Mahan
Dünənki cəhənnəm çıxdı yadından.
Əlini uzadıb qopardı hərdən,
Yedi istəyincə şirin bəhərdən.
İçdikcə içdi hey meyvə şirəsi,
Gəldi qulağına marçıltı səsi.
Mahan mat qalmışdı o meyvələrə,
Bəzən yeyir, bəzən atırdı yerə.
Qəflətən səs gəldi xeyli uzaqdan:
"Tez tutun oğrunu, qaçmasın bağdan!"
Özündən qəzəblə çıxmış bir qoca,
Əlində bir ağac xeyli canlıca,
Dedi: "Oğurlayıb, a meyvə dərən,
Gecə vaxtı bura gəlmisən, nədən?
Əlimlə göyərib çoxdandır bu bağ,
Gecə oğrusundan görməmişəm dağ.
Kimsən, əslin nədir? Muradın nədir?
Elin, nəcabətin, ya adın nədir?"
Belə sordu bağın qoca bağbanı,
Mahanın qurudu bədəndə qanı,
Dedi: "Mən, qəribə qurulub duzaq,
Zülm ilə düşmüşəm evimdən uzaq.
Sən ol qəriblərin istinadgahı,
Fələk desin sənə, qərib pənahı".
Görüb yalvarmağı, bu üzrü bağban,
Ona zülm etməyib, oldu mehriban.
Qoydu çomağını əlindən yerə,
Dedi: "Nədən düşdün müsibətlərə?
Nələr çəkdi başın, aç, bir-bir danış,
Elə macəranla bizi, gəl, tanış.
De, kim etdi zülüm, əziyyət sənə?
Pislik etdi hansı bədxislət sənə?"
Mahan gördu qoca ürək alandır,
Çox yumşaq adamdır, qeydə qalandır.
Nələr çəkdiyini söylədi bir-bir,
Açdı öz dərdini dinlədikcə pir,
Dedi: "Möhnətdəyəm, bil, gündən-günə,
Hər gecə bir əzab verirlər mənə.
Ümidim bağını qarlar alıbdır,
Baxtım gah ağarıb, gah qaralıbdır".
Quyudan, uğurlu çıraqdan dedi,
O zülmətdən sonra, bu bağdan dedi,
Başına gələni dedi, hər nə var,
Gizli macəradan etdi xəbərdar.
Mahan söylədikcə dərdli sözləri,
Heyrətlə açıldı onun gözləri,
Dedi: "Şükr eyləmək vacibdir bizə,
Zülüm dəryasından çıxmısan düzə".
Mahan sevdi onu bir yoldaş kimi,
Qayğılar bəsləyən bir qardaş kimi,
Soruşdu: "Haradır o mənhus diyar?
Kimlərdir oraya sahib-ixtiyar?
Dünən gördü başım qiyam-qiyamət,
Görməmişdim hələ bu cür fəlakət.
Beynimdən qopardı bir tüstü, atəş,
Bu od qığılcımdan verdi, bil ki, baş.
Div gördüm, unutdum özümü dərhal,
Məgər div görəndə qalar taqət, hal?
Düşmüşdüm onların yığıncağına,
Yüz mini çıxırdı göz qabağına.
Vururlar, yıxırlar yazıq insanı,
Canavarın, divin yaxşısı hanı?
Zülmətin açarı işıqdır ancaq,
Çox gözəl görünər qaranlıqdan ağ.
Mən qara üstündən min qara gördüm,
Gözüm qarasından yarıldı ödüm.
Avara qalmışdım, artıq, nə bilim,
Gözlərim yaşardı, qurudu dilim.
Gözümün əlindən ağlayırdım mən,
Bəzən gözlərimi bağlayırdım mən.
"Bismillah" deyirdim, bəzən "la hövlə"
Baxıb yan-yörəmə, düşürdüm yola.
Axırda yetişib çatdım nicata,
Zülmət təslim oldu abi-həyata.
Bir bağ tapdım – gözəl İrəm bağından,
Bağbanımın yağır nur qabağından.
Dünən kim verirdi fəlakət mənə,
Bu gün kim yetirdi səadət mənə".
Qoca söylədi ki: "Ey düşən oda,
Yenə də qovuşan, çatan nicata.
O gördüyün çöllər xeyli quraqdır,
Qorxulu divlərə qədim yataqdır.
Bu zənci sifətli çöllülər ki var,
İnsan yeyən divdir, insana oxşar.
Orada insanla əvvəl gəzərlər,

238

Sevda – qara malxulya (melanxoliya) xəstəliyi, hava çox quru olanda şiddətlənir.

239

Qaranlıqda əlini yumşaq qara ipəyəbənzər qumun üstündə gəzdirərək (əlin izləri naxışa bənzədilmişdir) başının altını düzəltmək üçün qum yığmağa başladı.

240

"Xəlifə lüqməsi" – dadlı və rahat həzm olan xirniyə bənzər meyvə.

241

Bol ağ və qara üzüm gətirmiş tənəklər (meynələr) öz barı ilə qürrələnərək yarpaq papaqlarını yan qoymuşdular.

242

Hoqqabazlar (foksçular) öz hoqqa deyilən dəyirmi sandıqcalarında möhrə (şar) və başqa gözübağlıcı vəsait saxlayarlarmış. Şair yemişi (qovunu) həmin hoqqaya bənzətmişdir.