Афіцэр уважліва агледзеў Радзівіла і яго суправаджэнне, якое трымалася на паважнай адлегласці. Пашытае па апошняй французскай модзе адзенне князя, яго гордая пастава, бездакорнае французскае вымаўленне і, галоўнае, гучны тытул зрабілі добрае ўражанне.
— Ідзіце за мной, мілорд, — сказаў ён і правёў падарожнікаў проста ў каралеўскія пакоі.
Англійская каралева Генрыета Марыя прыняла літоўскага князя ў цесным коле прыдворных дам. Грозная каралева, якая трымала ў кулаку мужа, яго дарадцаў і міністраў, аказалася прыгожай брунеткай гадоў трыццаці — такой маленькай, што, нават стоячы на абцасах, не даставала і да пляча высокаму госцю. У адрозненне ад меланхалічнага караля Францыі, яе роднага брата, «каралева Мэры», як яе называлі англічане, уражвала бурлівай энергіяй. Яе вострыя чорныя вочы кепліва глядзелі на князя, і Багуслаў зразумеў, што гучныя словы падрыхтаванай ім урачыстай прамовы будуць лішнімі. Ён вырашыў паводзіць сябе так, як быццам зноў трапіў у гатэль Рамбуе. Каля каралевы сядзела мажная жанчына сталага веку з цяжкімі рысамі твару. Гэта была каралева-маці Марыя Медычы, якая ўцякла ў Англію пасля канфлікту з кардыналам Рышэлье. Старэйшыя дзеці каралевы — прынц Уэльскі Карл і прынцэса Мэры, якая сарамліва вызірала з-за матчынай спадніцы, таксама зацікаўлена разглядалі наведвальніка. Каралевіч быў высокім для сваіх гадоў, моцным і вельмі смуглявым (далося ў знакі бабуліна італьянскае паходжанне) дзевяцігадовым хлопчыкам. Ён жыва павітаўся з Багуславам і падштурхнуў наперад сястру, якая ад збянтэжанасці не магла вымавіць ні слова.
Прывітаўшы дзяўчынку нізкім паклонам, Радзівіл і не падазраваў, што бачыць перад сабою будучую нявесту.
— Што ж вы маўчыце, прынц? — нецярпліва спыталася Генрыета, якую не задаволілі афіцыйныя вітанні. — Вы былі ў Францыі? Я бачу, што прынамсі ваш камзол пашыты ў Парыжы.
— Прабыў там некалькі месяцаў, — усміхнуўся князь. — І вырашыў ратавацца ад французскай нуды тут, у Англіі. Я чуў ад свайго кузэна, прынца Януша Радзівіла, што англійскі каралеўскі двор — самае вясёлае месца ў Еўропе.
— Мы добра памятаем прынца Януша, — запэўніла каралева. — Не як добрага дыпламата (бо яму так і не ўдалося пераканаць польскага караля ажаніцца з пляменніцай майго мужа), але як неперавершанага танцора. Ён сваімі талентамі прысароміў усіх нашых прыдворных кавалераў… А наконт забаў… Пасля таго, як мы атрымалі жудасную вестку, што яго вялікасць кароль Англіі замест таго, каб разагнаць шатландскіх мяцежнікаў, падпісвае з імі мірныя дамовы і распускае войска, нам зусім не да весялосці… О, божа, чаму ты зрабіў мяне слабай жанчынай? Я б ніколі не апусцілася да такога прыніжэння!
Чорныя вочы каралевы гнеўна блішчалі, і Багуслаў шчыра паспачуваў каралю Англіі, які імкнуўся дабіцца міру ва ўласным каралеўстве, але не мог забяспечыць яго і ва ўласным доме.
— Дык вось, — працягнула Генрыета, — нам застаецца спадзявацца, што ваша мілае таварыства, прынц, нас трошкі развесяліць.
— Я ўвесь да паслуг вашай вялікасці, — запэўніў яе Багуслаў.
З тых часоў Радзівіл стаў жаданым госцем у каралеўскім палацы і хутка пераканаўся, што тут сапраўды ўмелі забаўляцца, толькі месца традыцыйных прыдворных заняткаў — танцаў, балета, тэатра, рыцарскіх турніраў — тут занялі палітычныя інтрыгі. Французскія выгнаннікі, якія пакінулі радзіму пасля 1637 года, калі правалілася іх апошняя змова супраць Рышэлье, адчувалі сябе тут як дома. Сэрцам і душой эміграцыі была вядомая герцагіня Мары дэ Шэўрэз[141], чыё бурнае жыццё здзіўляла і сучаснікаў, і нашчадкаў. Праіспанскія інтрыгі гэтай «д’ябаліцы», як называў герцагіню французскі кароль, пагражалі французскай кароне больш за аўстрыйскія войскі. Але Англія, якая заігрывала з Габсбургамі, не жадаючы ўзмацнення свайго асноўнага гандлёвага саперніка — галандцаў, прымала чароўную інтрыганку з раскрытымі абдымкамі.
— Які прыгожанькі! — мурлыкала Шаўрэта, пабачыўшы Багуслава. — Анрыета, ты добра прыдумала, што запрасіла да нас такога прыгажуна.
— Пакінь, — незадаволена адказала ёй каралева. — Ён пратэстант! І занадта юны для цябе і той справы, да якой ты хочаш яго прыцягнуць.
Герцагіня, якой хутка мусіла споўніцца сорак, нахмурылася.
— Ну і што! Я добрая каталічка, але нічога не маю супраць пратэстантаў, тым больш такіх прыгажунчыкаў! — яна асляпляльна ўсміхнулася князю, занятаму размовай з Марыяй Медычы, што скардзілася яму на Рышэлье. — Зрэшты, я не збіраюся распавядаць яму пра свае планы… Толькі папрашу аддаць ліст патрэбнаму чалавеку.
141
Мары Эмэ дэ Роган-Манбазон, герцагіня дэ Шэўрэз (1600–1679) — прадстаўніца французскай арыстакратыі, адна з вядучых фігур у віры палітычных інтрыг Францыі першай паловы XVII стагоддзя.