Агледзеўшы паўночнагаландскія гарады, якія лічыліся вартымі ўвагі, вандроўнікі павярнулі да Хорна, слаўнай вотчыны Ост-Індскай кампаніі. У горад вяла добрая насыпаная дарога, абсаджаная дрэвамі. Паміж імі там-сям сустракаліся і шыбеніцы, на якіх качаліся напаўсатлелыя целы разбойнікаў. Драўляныя таблічкі на іх грудзях сведчылі, што яны рабавалі падарожнікаў на гэтым шляху. Трупы былі папярэджаннем усім, каму карцела заняцца рабаўніцтвам, і некаторым суцяшэннем ужо абрабаваным, таму што давалі надзею, што злачынцаў рана ці позна напаткае такі вось канец. Але ці Радзівіла і яго спадарожнікаў вяла шчаслівая зорка, ці то рабаўнікі не рашаліся нападаць на шматлікі і добра ўзброены атрад, але да гэтага часу на іх долю не выпадала тых непрыемнасцей, якія звычайна чакаюць падарожнікаў. Вядома, калі не лічыць празмерных рахункаў у прыдарожных шынках, дзе гаспадары дралі тры скуры з усіх небарак, якіх голад прыводзіў да іх на парог. І менавіта тады, калі Стаброўскі, якому гэта прыйшло ў галаву, уголас здзівіўся іх шанцаванню, недзе наперадзе грозна прагучаў стрэл.
— Разбойнікі, — здзіўлена працягнуў Самуль. — Трэба ж!
— Вось-вось, не кажы «гоп», — строга паглядзеў на яго пан Пуцята, але пакінуў выхаваўчую гутарку, бо Багуслаў, які ўжо пабачыў наперадзе нейкую калатнечу, моўчкі прышпорыў каня і панёсся наперад.
— Куды-ы-ы! — спалохана крыкнуў выхавацель. — Княжа, стой!
І, выхапіўшы шаблю, паскакаў услед, крыкнуўшы юнакам, каб даганялі. Тых не трэба было ўпрошваць. Сцебануўшы коней, яны паімчаліся насустрач прыгодзе.
Гэта і сапраўды быў рабаўніцкі напад. Але, заўважыўшы ўзброены атрад, які, размахваючы зброяй, з пераможнымі крыкамі імчаўся проста на іх, спалоханыя разбойнікі пакінулі сваю ахвяру і кінуліся наўцёкі.
— За імі! Бі! — крыкнуў, пад’язджаючы, Стаброўскі, і сапраўды рвануў бы ў пагоню, калі б пан Пуцята не схапіў за повад яго каня.
— Стой-й, — загадаў ён. — Гэта не наша справа, а хорнскага магістрата. Вось даедзем да горада і паведамім першаму патрулю, які сустрэнем, пра разбой на дарозе. Здаецца, усе цэлыя? — ён павярнуўся да Невяроўскага, што якраз дапамагаў устаць мажнаму мужчыну, якога разбойнікі паспелі ссадзіць з каня.
Багуслаў таксама нахіліўся да пацярпелага.
— Wie geht es Ihnen?[99] — спытаў ён у небаракі, і той спачатку бяссільна кіўнуў, але, трохі адышоўшы ад узрушэння, выкліканага моцным ударам па галаве, пачаў горача дзякаваць выратавальнікам.
Падарожніку на выгляд было гадоў сорак ці крыху больш. Несамавітая знешнасць і брудна-шэрае выцертае адзенне, якое складалася з курткі дабротнага англійскага сукна і шырокіх штаноў, запраўленых у грубыя боты з буйвалавай скуры, рабілі яго падобным на купца або аканома. Калі б не занадта доўгія валасы, ахайная эспаньёлка, дагледжаныя вусы і амаль новы аксамітны берэт, які ён, падняўшы з зямлі, усклаў на галаву. Гаварыў ён па-галандску, але, заўважыўшы, што вандроўнікі не разумеюць яго, паўтарыў усё сказанае па-нямецку. Назваўся Лукасам Ворстарманам[100], гравёрам, і паведаміў, што спадзяваўся дабрацца да Гаагі, каб атрымаць работу пры двары прынца Аранскага.
— Я, мансеньёр, — ён тытулаваў Багуслава так, як да князя звярталіся яго спадарожнікі, — быў найлепшым гравёрам з усіх тых, якія калі-небудзь працавалі ў Рубенса. Потым паехаў з ван Дэйкам ў Англію і правёў з ім пры двары караля Карла амаль шэсць гадоў. Хацеў рушыць у Нідэрланды, ды пасля смерці інфанты Ізабелы там рабіць няма чаго. Таму застаўся шукаць шчасця ў Галандыі. А калі б не ваша міласць, то знайшоў бы тут сваю смерць.
— Я таксама рады, што своечасова падаспеў, — кіўнуў Багуслаў і пільна паглядзеў на Стаброўскага з Невяроўскім, якія, пераканаўшыся, што маюць справу з простым чалавекам, дружна круцілі насамі, дзівячыся, чаму князь такі ласкавы з гэтым няўдахаю.
Яны адразу ж супакоіліся, а Радзівіл працягнуў:
— Калі хочаш, можаш ехаць са мной у Хорн. Сядай на каня — і ў дарогу.
Знакаміты гравёр радасна пагадзіўся і, узбіўшыся на спіну свайго жарабца, да сядла якога быў прытарочаны дарожны чамадан з усімі яго жабрацкімі пажыткамі, далучыўся да таварыства.
Хутка князь пераканаўся, як добра мець пры сабе галандца. Іх падарожжа стала яшчэ цікавейшым дзякуючы Ворстарману, што браў на сябе перамовы ва ўсіх месцах, дзе трэба было гаварыць на галандскай, гэта значыць амаль усюды. Гэта ашчаджала князю і яго спадарожнікам час і грошы (абедзенныя затраты дзіўным чынам скараціліся амаль удвая). Таксама ён забаўляў таварыства аповедамі-былямі са свайго бурнага жыцця. Ужо ў Хорне Радзівіл прапанаваў яму падарожнічаць разам і вельмі ўзрадаваўся, калі той пагадзіўся.
100
Лукас Ворстарман Старэйшы (1595–1675) — выбітны фламандскі гравёр майстэрняў Рубенса і ван Дэйка.