У Амстэрдам дабіраліся на невялікім гандлёвым судне, што везла ў горад груз англійскіх тканін. Зрытае шматлікімі бухтачкамі і каналамі ўзбярэжжа заліва Зёйдэрзее цешыла вока, а выдатнае надвор’е і спадарожны вецер, што весела дзьмуў у ветразі, дадавалі настрою. Калі карабель увайшоў у вусце Амстэла і перад вачыма здзіўленых падарожнікаў у срэбна-шэрай туманнай далечыні паўстаў вялізны горад, што падпіраў неба спічастымі дахамі шматпавярховых дамоў, з іх вуснаў вырваўся захоплены крык. Зрэшты, калі карабель, натужліва прабіраючыся міма мноства судоў з розных частак зямнога шара, а таксама лодак і барак з разнастайным таварам, дабраўся да порта і Багуслаў з таварыствам сышлі на бераг, казачнае марыва рассеялася ў шматмоўным шуме тысячнага натоўпу. Суровыя маракі са Скандынавіі, Англіі, Літвы, Польшчы, Францыі і заморскіх калоній у прасоленым морам і потам адзенні гучна спрачаліся аб падатках са спакойнымі мытнымі «абіраламі»; рыбакі, ахутаныя рыбным пахам, прапаноўвалі свой улоў хітрушчым гандлярам; бравыя афіцэры (Багуслаў адразу ж успомніў Арцышэўскага) сачылі за завербаванымі жаўнерамі. То там, то тут трапляліся прадаўцы вады і піражкоў, з кошыкаў якіх ішоў такі водар, што згаладалыя падарожнікі імгненна накінуліся на няхітры тавар, як мухі на мёд. Салідныя купцы з Біржы ўмела пракладалі сабе локцямі шлях сярод натоўпу; паштовыя кур’еры, жабракі і, нарэшце, гарадская варта, якая беспаспяхова спрабавала сачыць за парадкам у гэтай мітусні, — усе яны былі гаспадарамі горада, дзе літвіны адчувалі сябе няўтульна.
— Вавілон, — выдыхнуў пан Пуцята, з цяжкасцю ўтрымліваючы за аброць каня, які пасля марскога падарожжа заўважна нерваваўся.
На шчасце, да «Залатога рога» — найлепшага амстэрдамскага гасцінага двара, дзе звычайна спыняліся арыстакраты і багатыя замежнікі, — было рукой падаць. Дарогай Радзівіл зацікаўлена азіраўся і слухаў Ворстармана, што распісваў яму гарадскія цікавосткі. Калісьці Амстэрдам атачала сярэднявечная каменная сцяна, якая, вядома ж, не магла ўтрымаць у сваіх межах гэты велізарны мегаполіс, і той пусціў карані далёка за яе межамі. Ужо не патрэбныя ўмацаванні разбіраліся для будаўніцтва, а абарончы роў з вадой стаў суднаходным каналам, які срэбнай падковай абступіў Стары горад. Было выкапана яшчэ два кальцавыя каналы, што дазволіла ўладкаваць сады каля дамоў багатых мяшчан, і ўжо ішлі размовы аб будаўніцтве трэцяга. Праз такое грандыёзнае пашырэнне Амстэрдам нагадваў гіганцкі мурашнік, і Багуслаў вырашыў не затрымлівацца тут даўжэй, чым трэба, каб агледзець будаўніцтва.
На шчасце, «Рог» выявіўся цалкам прыстойным і нават раскошным месцам. Ворстарман, які чакаў больш сціплага жылля, трохі засаромеўся, асабліва пасля таго, як насустрач князю высыпала чэлядзь і маладыя шляхціцы, якія прыбылі сюды раней разам з панам Рэйнольдам. Але калі Радзівіл параіў не пераймацца такой драбязой, гравёр з непасрэднасцю простага чалавека радасна аддаўся на ласку шчодрага вяльможы.
Нягледзячы на супярэчлівае ўражанне ад Амстэрдама, галоўным упрыгожваннем якога служыў менавіта дух нажывы і вялікіх грошай, а не архітэктура, бо няма чаго было і думаць пра ўзвядзенне па-сапраўднаму манументальных збудаванняў на багністых глебах, князь з таварыствам весела правёў тут некалькі тыдняў. Разам з Ворстарманам Радзівіл наведаў майстэрню Рэмбранта[101], які меў шалёную папулярнасць у багатых гарадскіх радцаў, і некалькі публічных аўкцыёнаў, дзе можна было купіць сапраўдныя мастацкія шэдэўры. На вялікае абурэнне пана Пуцяты, які, прадбачачы цяжкасці з дастаўкай грошай у гэтыя краі, заклікаў маладога князя быць асцярожней з выдаткамі, Багуслаў не ўтрымаўся і набыў некалькі палотнаў, заклаўшы пачатак сваёй калекцыі жывапісу. Купіў некалькі гравюр і ў самога Лукаса. Хітры, паслужлівы і прадпрымальны галандзец так яму спадабаўся, што Радзівіл, не доўга думаючы, прапанаваў яму паступіць на службу, і той з радасцю пагадзіўся.
Хутка ў госці прыйшоў і Арцышэўскі, якому Радзівіл паведаміў пра свой прыезд. Пан Крыштаф быў заняты падрыхтоўкай новай ваеннай экспедыцыі ў Бразілію, якую мусіў узначальваць ужо як адмірал і галоўнакамандуючы, пра што і сказаў Багуславу з уласцівай яму шчырасцю.