Выбрать главу

11. Однако Исав тоже с мольбой просил благословения и получил его[1362], но такое, которое было в соответствии с ранее данным, а именно — служить брату своему. Кто не мог повелевать и управлять другим, тот должен служить и быть в подчинении у более раuoluntarius uirtutis esse discipulus nec perseuerare in studio, quia stultus sicut luna mutatur, meritoque ei libertatem proprii negauit arbitrii, ne uelut nauis in fluctibus sine gubernatore fluitaret, sed subdidit eum fratri secundum quod scriptum est: Seruit enim inprudens prudenti. Recte ergo eum subdidit, ut regentis imperio suum melioraret affectum. Ideoque ait: Super gladium tuum uiues et seruiesfratri tuo; domina est enim pietas crudelitatis ct mansuetudo duris motibus praestat.

12. Seruit omnis qui auctoritatem purae non habet conscientiae, seruit quicumque uel metu frangitur uel delectatione inretitur uel cupiditatibus ducitur uel indignatione exasperatur uel maerore deicitur. Seruilis enim omnis est passio, quoniam qui facit peccatum, seruus est peccati et, quod peius est, mullorum seruus est. Qui[1363] subiectus est uitiis, multis se dominis addixit, ut seruilio ei exire uix liceat. At ucro ille qui uoluntatis suae arbiter est, iudex consilii, interpres arbitrii, qui coercet corporeae adpetentiam passionis, qui ea quae agit bene agit — bene autem agens recte agit, et qui recte agit inculpate et inreprehensibiliter agit habens suorum actuum potestatem — is profecto liber est. Nam qui omnia prudenter agit et ita uiuit, ut uult, is solus est liber. Non condicio fortuita seruum facit, sed probrosa insipientia. Denique famulus prudens regit dominos stultos et proprii serui dominis faenerabunt. Quid faenerabunt? Non utique pecuniam, sed sapientiam, sicut et lex dicit: Faenerabis gentibus multis, tu autem mutuum non accipies. Faenerauit enim Iudaeus proselyto diuinae legis oracula, sed quia ipse legis mysteria uidere non potuit et quae habebat nesciuit oracula, qui litteram faenerabat gentibus nunc ab his spiritalis doctrinae gratiam mutuatur meritoque subiectus est seruituti, quoniam qui mutuatur seruus est quasi addictus faenori creditoris, qui autem piae doctrinae faenus inpertit, is est princeps, sicut

зумного. Святой патриарх не приговаривал своего сына к низкому состоянию рабства, но как благой отец двух сыновей, — одного невоздержанного, другого разумного и умеренного, — поставил умеренного над невоздержанным и подчинил разумному неразумного, чтобы позаботиться об обоих. Ведь неразумный не может быть добровольным учеником добродетели и постоянным в усердии, потому что безумный изменяется, как луна (Сирах. 27:11); и справедливо он отказал ему в свободе собственного решения, чтобы он не носился в волнах, как корабль без кормчего, но подчинил его брату, как написано; Ибо служит неразумный разумному (Притч. 11:29). Правильно, что он подчинил его Иакову, чтобы под его властью он усовершенствовал себя. Вот почему он говорит: И ты будешь жить мечом твоим и будешь служить брату твоему (Быт. 27:40). Ибо благочестие — госпожа над жесткостью, и кротость стоит выше суровых движений сердца.

12. Становится рабом всякий, над кем не властна чистая совесть, рабствует всякий, над кем властвует страх или кого уловляют наслаждения, или пленяют страсти, или ожесточает болезненное раздражение, или одолевает печаль. Всякая страсть является рабской, потому что всякий, делающий грех, есть раб греха (Ин. 8:34) и, что еще хуже, — раб многих грехов. Кто подвержен порокам, тот отдал себя на рабство многим господам, так что едва ли ему возможно выйти из рабства. И напротив, повелитель своих желаний, судья помышлений, истолкователь воли, укротитель телесной страсти поступает хорошо во всех действиях — хорошо же поступающий правильно поступает, а кто правильно поступает, тот безупречно и безукоризненно поступает, имея власть над своими поступками — он совершенно свободен[1364]. Только тот, кто во всем разумен и живет согласно своей воле, единственно свободен. Рабом делает не случайная участь, но постыдное неразумие. Разумный слуга управляет глупыми господами, и собственные рабы господам будут давать в рост (Притч. 22:7). Что они будут давать в рост? Разумеется, не деньги, а мудрость, как и в законе говорится: Ты будешь давать взаймы многим народам, а сам не будешь брать взаймы (Втор. 15:6), потому что иудей дал взаймы прозелиту мроlex dicit: Princeps eris gentium multarum, tibi autem principes ex ipsis non erunt. Princeps enim est qui regit et qui habet sapientiae principatum, quem habuit populus Iudaeorum. Sed quoniam quod docebat seruare non potuit, debet discere quod docere nesciuit.

13. Hoc est igitur quod ait patriarcha Isaac: Seruies fratri tuo. Erit autem cum deposueris et solueris iugum illius a collo tuo, significans duos luturos populos, unum ancillae filium, alterum liberae — seruit enim littera, libera est gratia — eumque populum, qui litterae intendit, tamdiu seruum fore, quamdiu spiritalis doctrinae sequatur interpretem. Tunc quoque illud futurum quod apostolus ait: Vt reliquiae saluae fiant secundum electionem gratiae. Seruies ergo fratri tuo, sed tunc senties seruitutis profectum, cum uoluntarius potius quam coactus oboedire coeperis fratri.

4.14. Hinc orta est inuidia et minitabatur[1365] Esau quod post obitum patris fratrem occideret. Sed si id acciderit, discamus a Rebecca quemadmodum prouidendum sit, ne inuidia iracundiam excitet, iracundia in parricidium proruat. Veniat Rebecca, hoc est, induatur patientia, bona custos innocentiae, suadeat ut irae locum demus. Concedamus aliquo longius, donec tempore indignatio molliatur, offensionis obrepat obliuio. Itaque patientia nec exilium reformidat, sed inpigre suscipit, non tam ut periculum salutis quam ut incentiuum sceleris declinetur. Mater quoque pia abesse sibi dilectissimum filium tolerat plus ei conlatura quem laesit, utrique tamen consulens, ut alterum inmunem a parricidio, alterum integrum praestaret a crimine.

вернуться

1362

См.: Быт. 27:38, 39.

вернуться

1363

seruus est. Qui Nauroy: seruus est qui Schenkl.

вернуться

1364

Ср. описание мудреца у Цицерона (tusс. 5. 48).

вернуться

1365

minitabatur Nauroy: minitabat Schenkl.