Выбрать главу

12.54Recurrunt in memoriam sermones sanctae feminae dicentis ad filios: «Ego uos genui, ego uobis sucum lactis infudi, nolite uestram nobilitatem perdere». Sic aliae matres reuocare a martyrio solent filios, non uocare. At ista in hoc maternum ponebat affectum, si filiis uitam magis perpetuam quam temporalem suaderet. Spectabat itaque pia mater filiorum certamina et, quamuis maternorum uiscerum conpassione quateretur, pietatis studio premebat dolorem et offerente Antiocho, cum posset salutem eligere filiorum, malebat periculum conpressisque naturae gemitibus poenam filiis optabat augeri, ut mors citius adpropinquaret. Videmus conuersa uota matris in filios, ne quem superstitem derelinqueret, sed omnes piae coheredes mortis adquireret.

55.Sed nec filii minores tali parente, qui se inuicem cohortabantur, qui dicebant uno studio et quadam animorum acië «Mortis aduersae impetum proteramus. Tunc enim uiuemus, cum fuerimus mortui. Nemo pietatis ordinem derelinquat, nemo se subtrahat proelio triumphali. Non homini, sed omnipotenti deo nostras animas deuouimus, non homini, sed auctori omnium militamus. Talis haec pugna est, ut ille gloriosius uicerit, qui crudelius fuerit occisus». Itaque nemo timuit, nemo trepidauit, nullus ex tot fratribus ad mortem pigrior fuit, sed omnes tamquam ad inmortalitatis uiam ita ad mortem per acerba supplicia cucurrerunt. Et[1460] mater consona cernens filiorum agmina tamquam pia anima sui membra corporis in filiis offerebat et per artus proprios uidebatur sibi uotiua subire tormenta.

56.Cadebant filii tormentis exulcerati, mortui super mortuos aduo luebantur, corpora super corpora uolutabantur, capita super capita exsecabantur. Refertus erat locus cadaueribus filiorum, non fleuit mater, non lamentata est, non oculos cuiusquam pressit aut ora morientis, non lauit uulnera sciens gloriosiores esse, si euiscerati et concreti pariter puluere et sanguine uiderentur, quales solent de bello redire uictores, quales solent tropaea ex hostibus reportare. Non superiacienda uelamina, non prosequendas exsequias nisi suae quoque comitatu mortis arbitrata

12.54Вспоминаются слова святой женщины, которая говорила сыновьям: «Я вас родила, я напитала вас молоком, не потеряйте ваше благородство». Именно так другие матери обычно отговаривают детей от мученичества, а не призывают к нему. Но она свою материнскую любовь полагала в том, что побуждала сыновей заботиться больше о жизни вечной, чем о временной. Так благочестивая мать смотрела на подвиг сыновей; и хотя от сострадания ее материнская утроба сотрясалась, однако ревностью по благочестию подавляла боль. И хотя она могла спасти сыновей, как предлагал ей Антиох, она, однако, предпочла для них гибель, и, подавив стоны естества, она желала, чтобы увеличились мучения сыновьям и пришла скорее смерть. Мы видим моления матери, обращенные к сыновьям, но не о том, чтобы кто–то остался в живых, а чтобы все унаследовали благочестивую смерть.

55.Но и сыновья были достойны такой родительницы, когда они друг друга подбадривали и говорили в едином устремлении и в единодушном порыве: «Преодолеем ярость предстоящей смерти! Тогда мы обретем жизнь, когда умрем. Пусть никто не оставит строй благочестия и не откажется от победного сражения![1461] Не человеку мы приносим в жертву наши души, а Всемогущему Богу: не у человека мы на службе, а у Творца всех. В такой битве тот одержит более славную победу, кто встретит более жестокую гибель». И никто из них не испугался, никто не дрогнул, никто из семерых братьев не умедлил к смерти, но как по пути бессмертия все они поспешили через тяжкие мучения к смерти. Мать же, взирая на согласный сонм сыновей, любящей душой как бы подставляла в сыновьях члены своего тела, и казалось ей, что ее собственное тело подвергается вожделенным пыткам.

56.Погибали израненные пытками сыновья, мертвые падали на мертвых, тела на тела, отсеченные головы скатывались на головы. Место было наполнено мертвыми телами сыновей, но не заплакала мать, не посетовала, не закрыла глаза и уста умирающих, не омыла раны, зная, что дети ее будут более славными, если окажутся истерзанными и обагренными липкой кровью и пылью; такими обычно возвращаются с войны победители, такие мужи добывают победу у

est. Quae cithara dulciores ederet cantus quam morientes filii in tam grauibus suppliciis ediderant? Erumpebat enim naturae gemitus et inuitis. Et spectares per ordinem peremptorum cadauera sicut fila cordarum. Audires eptachordum psalterium triumphalibus gemitibus resultare. Non sic inlecebrosi illi, ut aiunt, cantus Sirenum traherent audientem; illi enim ad naufragium trahebant, isti ad sacrificii uictoriam. Nec sic cycnea carmina aures animumque mulcerent, cycni enim naturae sorte moriuntur, isti moriebantur amore pietatis. Non sic rauca resonant secreto in nemore columbarum murmura, ut ultima uerba morientum cum summa suauitate resonabant. Nec sic luna inter stellas refulget, ut inter filios mater et cum eos ad martyrium inluminatura deduceret refulgebat et cum amplexa uictores iaceret in media filiorum.

57.О uera mater adamante fortior, melle dulcior, flore fraglantior! О indissolubile pietatis uinculum! О uere ualida caritas sicut mors, durus sicut inferi zelus deuotionis ac fidei! Nulla tantarum diluuia passionum tuam potuerunt caritatem excludere, nulla undare eam flumina tantarum acerbitatum. Sicut arca in illo mundi diluuio totius orbis spatiis innocua ferebatur, ita et tu aduersus fluctum tam grauium passionum pietate immobilis restitisti et, cum posses salutem filiorum eligere, noluisti.

58.Quo affectu prosequar uos, sanctae matris pia pignora? Quo penicillo sermonis mei describam formae uestrae et animarum similitudinem? Stetistis inter exercitus regios, quibus totus fuit orbis terrarum subactus, quos India quoque in extremi maris secreta refugiens non[1462] declinauit, et soli de rege superbo sine bellico conflictu uictoriam reportastis. Vicerunt in uobis sola arma pietatis; dedit poenas tyrannus et quia uos non potuit uincere et quia atroci peremptus est morte.

врагов. Она посчитала излишним покрывать их тела и устраивать похоронные шествия, достаточно было сопроводить их своей собственной смертью. Какая кифара издает более сладкие песни, чем умирающие сыновья издали в столь тяжких мучениях? Ибо вырывался стон естества, хотя они этого и не желали. Можно было видеть тела замученных один за другим словно нити струн и слышать в триумфальных стонах звук семиструнной псалтири. Едва ли так привлекали слушателя те манящие, как говорят, песни сирен: те влекли к кораблекрушению, а эти — к победе жертвоприношения. Едва ли так услаждали слух и душу лебединые песни[1463] – лебеди ведь умирают по жребию природы, а эти умирали по любви к благочестию. Едва ли так раздается в таинственной роще воркование голубей, как звучали с великой сладостью последние слова умирающих. И не так сияет луна меж звездами, как мать между сыновьями: блистала она и, когда, желая озарить светом, вела их к мученичеству, и когда, обняв победителей, лежала среди сыновей.

вернуться

1460

et R2, Maurini, Schenkclass="underline" at coni. Nauroy, ut cett. codd.

вернуться

1461

Свт. Амвросий употребляет военные термины: acies, impetus, ordo, proelium triumphale, militare, pugna, agmen, уподобляя духовную битву военному сражению.

вернуться

1462

non declinauit R, Maurini, Nauroy: declinauit cett, codd., Schenkl.

вернуться

1463

Сократ говорит о прекрасной песне, которую поют лебеди, почуяв приближение смерти. Сократ говорит, что лебеди поют от радости, «что скоро отойдут к богу» (Фсдон 85b, пер. С. П. Маркиша).