— Jes! Mi komprenas! — respondis Vinicio.
La stratoj pro la malfrua horo estis malplenaj, tamen la pluan interparolon rompis al ili de kontraŭe iranta ebria gladiatoro, kiu ŝanceliĝis sur Petronion tiel, ke li apogis sin per la mano sur lian ŝultron, ĉirkaŭblovante lian vizaĝon per vinsaturita spiro kaj kriante per raŭka voĉo:
— La kristanojn al leonoj!
— Mirmilono[294], — diris trankvile Petronio, — akceptu bonan konsilon kaj iru cian vojon.
Tiam la ebriulo subite kaptis lian ŝultron ankaŭ per la alia mano:
— Kriu kune kun mi, aŭ mi rompos al ci la nukon: la kristanojn al leonoj!
Sed la nervoj de Petronio havis jam sufiĉe da tiuj krioj. De la momento de la eliro el Palatino ili sufokis lin, kiel inkubo, kaj ŝiris liajn orelojn, do, kiam li ekvidis krome super si levitan pugnon de la grandegulo, elĉerpiĝis la mezuro de lia pacienco.
— Amiko, — li diris, — ci odoras vinon kaj malhelpas al mi.
Kaj tiel parolante, li enbatis en lian bruston ĝis la tenilo mallongan glavon, per kiu li armis sin, elirante el la domo, poste, preninte Vinicion sub la brakon, li parolis plu, kvazaŭ nenio estus okazinta:
— Nerono diris al mi hodiaŭ: «Diru en mia nomo al Vinicio, ke li ne preterlasu la cirkoludojn, en kiuj partoprenos kristanoj.» Ĉu ci komprenas, kion ĝi signifas? Oni volas fari al si spektaklon el cia doloro. Ĝi estas afero decidita. Eble tial oni malliberigis ĝis nun nek cin, nek min. Se ci ne sukcesos ŝin tuj eligi, tiam … mi ne scias!… Eble Akteo propetos por ci, sed ĉu ŝi ion efikos?… Ankaŭ ciaj siciliaj posedaĵoj povus eksciti la avidon de Tigeleno. Provu!
— Mi donos al li ĉion, kion mi posedas, — respondis Vinicio.
De Karinoj al Forumo ne estis tre malproksime, baldaŭ do ili alvenis. La nokto komencis jam paliĝi kaj la muregoj de la citadelo estis jam klare videblaj en la ombro.
Subite, kiam ili flankiĝis al la Mamertina malliberejo, Petronio haltis kaj diris:
— Pretorianoj!… Tro malfrue!
La malliberejon ĉirkaŭis efektive duobla vico da soldatoj. La krepusko arĝente koloris iliajn ferajn kaskojn kaj la akraĵojn de la lancoj.
La vizaĝo de Vinicio iĝis pala, kiel marmoro.
— Ni iru, — li diris.
Post momento ili ekstaris antaŭ la vico. Petronio, kiu, dotita de neordinara memoro, konis ne nur la ĉefulojn, sed preskaŭ ĉiujn soldatojn de la pretorio, rimarkis tuj kohortestron konatan al si kaj faris al li signon.
— Kio do, Nigro? — li diris. — Ĉu oni ordonis al vi gardi la malliberejon?
— Jes, nobla Petronio. La prefekto timis, ke oni povus provi rekapti la brulmetintojn.
— Ĉu estas al vi ordonite neniun enlasi? — demandis Vinicio.
— Ne, sinjoro. Konatoj vizitados la malliberulojn kaj tiel ni kaptos pli da kristanoj.
— Sekve enlasu min, — diris Vinicio.
Kaj, preminte la manon al Petronio, li diris al li:
— Vidiĝu kun Akteo, kaj mi venos por ekscii, kian respondon ŝi donis al ci.
— Venu, — respondis Petronio.
En la sama momento sub la tero kaj trans la dikaj muroj aŭdiĝis kantado. La kanto, komence malklara kaj obtuza, kreskis ĉiam pli. Voĉoj viraj, virinaj kaj infanaj ligis sin en unu harmonian ĥoron. La tuta malliberejo komencis en la silento de la krepusko kanti, kiel harpo. Sed tio ne estis voĉoj de plendo, nek de malespero. Kontraŭe, sonis en ili ĝojo kaj triumfo.
La soldatoj rigardis sin reciproke kun miro. Sur la ĉielo aperis la unuaj oraj kaj rozaj briloj de la tagiĝo.
Ĉapitro 52ª
La ekkrio: «La kristanojn al leonoj!» sonis senĉese en ĉiuj kvartaloj de la urbo. Ekde la unua momento neniu dubis, ke ili estas la veraj kaŭzintoj de la malfeliĉo, kaj oni tiom malpli emis dubi, ke ilia puno devis prezenti grandiozan amuzon por la popolo. Sed disvastiĝis la opinio, ke la malfeliĉo ne alprenus tiel teruran amplekson sen kolero de la dioj, oni ordonis do fari en la temploj kulpoferojn,[295] t.e. purigajn oferojn. Laŭ la inspiro de la Sibilaj libroj la senato aranĝis solenaĵojn kaj publikajn preĝojn al Vulkano, Cereso kaj Prozerpino. Matronoj faris oferojn al Junono; en granda procesio ili iris al la marbordo por ĉerpi iom da akvo kaj ŝprucigi ĝin sur la statuon de la diino. Edziniĝintaj virinoj preparis festenojn por la dioj[296] kaj pasigadis la noktojn maldorme. La tuta Romo puriĝadis de pekoj, faradis oferdonojn kaj petis pardonon de la Senmortuloj.
Kaj dume meze de la ruinoj oni vojskizis novajn stratojn. Tie kaj ie oni metis jam la fundamentojn de novaj, grandiozaj domoj, palacoj kaj temploj. Antaŭ ĉio tamen oni konstruis kun senekzempla rapideco grandegajn lignajn amfiteatrojn, kie devis morti la kristanoj. Tuj post la interkonsilo en la domo de Tiberio oni sendis al la prokonsuloj la ordonojn, ke ili havigu sovaĝajn bestojn. Tigeleno malplenigis la bestejojn de ĉiuj italujaj urboj, ne esceptante la malpli grandajn. En Afriko oni aranĝis laŭ lia ordono grandegan ĉason, en kiu devis partopreni la tuta loka loĝantaro. Oni venigadis elefantojn kaj tigrojn el Azio, krokodilojn kaj hipopotamojn el Nilo, leonojn el Atlaso, lupojn kaj ursojn el Pireneoj, furiozajn hundojn el Hibernio, hundojn-molosojn el Epiro, bubalojn kaj grandegajn timindajn urojn el Ĝermanujo. Pro la nombro de malliberigitoj la cirkoludoj devis per sia amplekso superi ĉion ĝis nun viditan. Nerono deziris dronigi la memoron pri la brulo en sango kaj ebriigi per ĝi Romon, neniam do iu sangoverŝado promesis esti pli brila.
La ĝojekscitita popolo helpis al la vigiloj kaj pretorianoj ĉasi la kristanojn. Tio ne estis afero malfacila, ĉar tutaj iliaj aroj, tendostarantaj ankoraŭ kune kun la aliaj loĝantoj meze de la ĝardenoj, laŭte konfesadis sian kredon. Kiam oni ilin ĉirkaŭadis, ili surgenuiĝadis kaj, kantante kantojn, lasis sin forkapti sen ia kontraŭstaro. Sed ilia pacienco nur grandigadis la koleron de la popolo, kiu, ne komprenante ĝian kialon, atribuis ĝin al ilia ŝtonkoreco kaj krimobstineco. Furiozo ekregis la persekutantojn. Okazis iafoje, ke la amaso rabis kristanojn el la manoj de soldatoj kaj disŝiris ilin per la propraj manoj; virinojn oni trenis je la haroj en malliberejojn; al infanoj oni frakasis la kapojn kontraŭ ŝtonoj. Miloj da homoj tage kaj nokte trakuradis hurlante la stratojn. Oni serĉis novajn viktimojn inter ruinoj, en kamenoj kaj en keloj. Antaŭ la malliberejoj, ĉe fajroj, ĉirkaŭ bareloj kun vino, oni dancis bakĥajn dancojn. Vespere oni aŭskultis kun ravekscito tondrosimilajn muĝojn, kiuj sonis tra la tuta urbo. La malliberejoj estis plenegaj je miloj da homoj kaj ĉiutage ankoraŭ la stratamaso kaj la pretorianoj alpeladis novajn viktimojn. Kompato estingiĝis. Ŝajnis, ke la homoj forgesis paroli kaj en sovaĝa frenezo memoris nur unu solan ekkrion: «la kristanojn al leonoj!» Venis strange varmegaj tagoj kaj noktoj tiel sufokaj, kiaj estis neniam antaŭe: la aero mem estis kvazaŭ saturita per furiozo, sango kaj krimo.
Kaj al tiu plenplena mezuro da kruelaĵoj konformis same plenplena mezuro da avido je martireco. La konfesantoj de Kristo iris memvole al morto kaj eĉ serĉis ĝin, ĝis ilin retenis severaj ordonoj de la ĉefoj. Laŭ ilia instrukcio oni komencis kunvenadi nur ekster la urbo, en subterejoj ĉe la Vojo Appia kaj en apudurbaj vinberejoj, apartenantaj al patricioj-kristanoj, el kiuj neniu estis ĝis nun malliberigita. Sur Palatino oni sciis delonge, ke al la konfesantoj de Kristo apartenas Flavio, kaj Domitilla, kaj Pomponia Grecina, kaj Kornelio Pudento[297], kaj Vinicio; Nerono mem timis tamen, ke la popolo ne lasos al si kredigi, ke tiaj homoj bruligis Romon, kaj ĉar oni celis antaŭ ĉio konvinki la popolon, tial la punon kaj venĝon oni prokrastis ĝis postaj tagoj. Aliaj opiniis, ke tiujn patriciojn savis la influo de Akteo. La opinio estis malprava. Petronio, disiĝinte kun Vinicio, iris, vere, al Akteo por peti ŝian helpon por Ligia, sed ŝi povis al li oferi sole larmojn, ĉar ŝi vivis en forgeso kaj doloro, nur tiom tolerata, kiom ŝi kaŝis sin de Popea kaj de la imperiestro.
[294]
Latine — gladiatoro en la peza gaŭla kiraso kun figureto de fiŝo sur la pinto de la kasko.