Ŝi vizitis tamen Ligian en la malliberejo, portis al ŝi vestojn kaj nutraĵon, kaj antaŭ ĉio sekurigis ŝin tiom pli de ofendoj flanke de la jam cetere subaĉetitaj malliberejaj gardistoj.
Petronio tamen, ne povante forgesi, ke sen lia interveno kaj la ideo forpreni Ligian el la domo de Aŭlo la knabino ne estus nun verŝajne en malliberejo, kaj krome, volante venki en la ludo kontraŭ Tigeleno, ne ŝparis tempon, nek klopodojn. En la daŭro de kelkaj tagoj li parolis kun Seneko, kun Domicio Afro, kun Krispinilla, pere de kiu li volis atingi Popean, kun Terpno kaj Diodoro, kun la belega Pitagoro, fine kun Alituro kaj Pariso, al kiuj Nerono ordinare nenion rifuzis. Kun la helpo de Ĥrizotemiso, kiu estis nun amatino de Vatinio, li penis havigi al si eĉ lian helpon, malavarante al li kaj al la aliaj tiel promesojn, kiel monon.
Sed ĉiuj tiuj klopodoj restis senefikaj. Seneko, necerta pri la propra morgaŭo, komencis persvadi al li, ke la kristanoj, eĉ se ili ne bruligis Romon, devas esti ekstermitaj por ĝia bono; unuvorte, li pravigis la venontan buĉadon per ŝtata racio. Terpno kaj Diodoro prenis monon, sed faris repage nenion. Vatinio sciigis al la imperiestro, ke oni penis lin subaĉeti, kaj nur la sola Alituro, kiu, komence malamike agordita kontraŭ la kristanoj, nun kompatis ilin, kuraĝis paroli al Nerono pri la malliberigita knabino kaj propeti por ŝi; li tamen ricevis nenion, krom la respondo:
— Ĉu ci opinias, ke mi havas animon malpli grandan ol Bruto, kiu por la bono de Romo ne ŝparis la proprajn filojn?
Kaj kiam li ripetis tiun ĉi respondon al Petronio, tiu ĉi diris:
— Se li trovis la komparon kun Bruto, estas jam nenia rimedo.
Li bedaŭris tamen Vinicion kaj kaptadis lin timo, ĉu li atencos la propran vivon.
«Nun,» — li diris al si, — «subtenas lin ankoraŭ la klopodoj, kiujn li faras por ŝin savi, ŝia vido kaj la sufero mem; sed kiam ĉiuj rimedoj montriĝos vanaj kaj kiam estingiĝos la lasta fajrero de la espero, je Kastoro! li ne postvivos ŝin kaj ĵetos sin sur glavon».
Petronio komprenis eĉ pli bone, ke oni povas tiel fini, ol ke oni povas tiel ami kaj tiel suferi.
Dume Vinicio faris ankoraŭ ĉion, kion povis koncepti lia menso por savi Ligian. Li vizitadis la aŭgustanojn kaj li, iam tiel fiera, petegis nun, kiel almozon, ilian helpon. Pere de Vitelio li oferis al Tigeleno siajn siciliajn posedaĵojn kaj ĉion, kion la prefekto postulus. Tigeleno tamen, ne volante verŝajne inciti kontraŭ si la aŭgustinon, rifuzis. Iri al la imperiestro mem, ĉirkaŭbraki liajn genuojn kaj petegi efikus nenion; Vinicio vere volis eĉ tion fari, sed Petronio, aŭdinte pri tiu intenco, demandis:
— Kaj se li rifuzos al ci, se li respondos per ŝerco aŭ per malnobla minaco, kion ci faros?
Je tio la trajtoj de Vinicio tordiĝis de doloro kaj furiozo, kaj el inter la kunpremitaj makzeloj komencis eliĝi grinco.
— Jes! — diris Petronio, — tial mi ĝin malkonsilas. Ci baros ĉiujn vojojn de savo.
Sed Vinicio sin ekregis kaj, ŝovante la manon sur la frunto, kovrita de malvarma ŝvito, diris:
— Ne! Ne! Mi estas kristano!…
— Kaj ci forgesos tion, kiel ci forgesis antaŭ momento. Ci rajtas pereigi cin mem, sed ne ŝin. Memoru, kion suferis antaŭ la morto la filino de Sejano.
Parolante tiel, li ne estis tute sincera, ĉar li zorgis pli multe pri Vinicio ol pri Ligia. Li sciis tamen, ke neniel li detenos la junan tribunuson de tiel danĝera paŝo, nur sole prezentante al li, ke ĝi povus rezultigi senrevokan pereon por Ligia. Cetere, li estis prava, ĉar sur Palatino oni antaŭvidis venon de la juna tribunuso kaj entreprenis konformajn gardrimedojn.
Tamen la sufero de Vinicio superis ĉion, kion la homaj fortoj povas elporti. De la momento, kiam Ligia estis malliberigita kaj kiam falis sur ŝin la brilo de venonta martireco, ne nur li ekamis ŝin centoble pli multe, sed komencis simple preskaŭ kulti ŝin en la animo, kiel ian superhoman estaĵon. Kaj nun je la penso, ke tiun ĉi estaĵon, kune amegatan kaj sanktan, li devas perdi, ke krom la morto povas trafi ŝin torturoj, pli teruraj ol la morto mem, la sango koaguladis en liaj vejnoj, la animo ŝanĝadis sin en unu ĝemon kaj konfuziĝadis lia menso. Iafoje ŝajnis al li, ke lian kranion plenigas flamanta fajro, kiu ĝin bruligos aŭ krevigos. Li ĉesis kompreni, kio okazas, li ĉesis kompreni, kial Kristo — tiu kompatema — tiu Dio — ne venas helpi siajn konfesantojn, kial la fulgokovritaj muroj de Palatino ne falegas en la teron, kaj kun ili Nerono, la aŭgustanoj, la pretoria tendaro kaj tiu ĉi tuta urbo de krimoj. Li pensis, ke ne povas kaj ne rajtas esti alie, kaj ke ĉio tio, kion rigardas liaj okuloj, de kio rompiĝas lia animo kaj hurlas la koro, estas sonĝo. Sed la muĝado de la bestoj diradis al li, ke ĝi estas realaĵo; la klakbruo de la hakiloj, sub kiuj kreskis arenoj, diradis al li, ke ĝi estas realaĵo, kaj konfirmadis tion la bojado de la popolo kaj la plenegaj malliberejoj. Tiam teruriĝadis en li la kredo je Kristo, kaj tiu ĉi teruriĝo estis nova sufero, eble plej granda el ĉiuj.
Dume Petronio diradis al li:
— Memoru, kion antaŭ la morto suferis la filino de Sejano.
Ĉapitro 53ª
Ĉio montriĝis vana. Vinicio sin humiligis tiagrade, ke li serĉis protekton ĉe liberigitoj kaj sklavoj de Nerono kaj de Popea, superpagadis iliajn vanajn promesojn, akiradis al si iliajn favorojn per riĉaj donacoj.
Li trovis la unuan edzon de la aŭgustino, Rufrion Krispenon, kaj havigis al si lian leteron; li donacis sian Ancian vilaon al Rufrio, ŝia filo de la unua geedziĝo; sed li nur kolerigis per tio Neronon, kiu malamegis la duonfilon. Per speciala kuriero li sendis leteron en Hispanujon al la dua edzo de Popea, Otono, oferante al li sian tutan havaĵon kaj sin mem — ĝis li rimarkis, ke li estas nur ludaĵo de homoj, kaj ke, se li ŝajnigus, ke la mallibereco de Ligia neniom lin tuŝas, li liberigus ŝin pli facile.
La samon rimarkis ankaŭ Petronio. Dume fluis tago post tago. La amfiteatroj estis finitaj. Oni disdonadis jam la teserojn t.e. enirsignojn por . Sed ĉi-foje la matena cirkoludo, pro la senekzempla amaso da viktimoj, devis longiĝi por tagoj, semajnoj kaj monatoj. Oni ne sciis plu, kie loki la kristanojn. La malliberejoj estis plenegaj kaj regis en ili febro. La , t.e. komunaj kavoj, kie oni enterigadis sklavojn, komencis esti superplenaj. Naskiĝis timo, ke la malsanoj povus disvastiĝi, oni decidis do rapidi.
Kaj ĉiuj tiuj famoj rebatadis sin je la oreloj de Vinicio, estingante en li la lastajn trabrilojn de la espero. Dum li havis tempon, li povis fari al si iluziojn, ke li eble ankoraŭ ion atingos, sed nun eĉ tempo plu ne estis. La cirkoludoj devis komenciĝi. En plej proksimaj tagoj Ligia povis troviĝi en la cirka tunelo[298], el kie oni eliradis jam nur sur la arenon. Vinicio, ne sciante, kien ŝin ĵetos la sorto kaj krueleco de la perforto, komencis migri tra ĉiuj cirkoj, subaĉeti la gardistojn kaj bestistojn, farante al ili postulojn, kiujn ili ne povis plenumi. Iafoje li rimarkadis, ke li laboras jam nur por fari ŝian morton malpli terura, kaj tiam ĝuste li sentis, ke anstataŭ la cerbo li havas ardantajn karbojn sub la kranio.