Dirinte tion, li leviĝis, iom promenis tra la ĉambro kaj diris:
— Amo ŝanĝas kelkajn pli multe, aliajn malpli, sed ĝi ŝanĝis ankaŭ min. Iam mi ŝatis la odoron de verbeno, sed ĉar Eŭniko preferas violojn, ankaŭ mi ekŝatis ilin super ĉio alia, kaj de kiam la printempo venis, ni spiras nur per violoj.
Ĉe tio li haltis antaŭ Vinicio kaj demandis:
— Kaj ci? Ĉu ci ĉiam estas fidela al nardo?
— Lasu min trankvila! — respondis la juna viro.
— Mi volis, ke ci rigardu Eŭnikon, kaj mi rakontas al ci pri ŝi tial, ke eble ankaŭ ci serĉas malproksime tion, kio estas proksime. Eble ankaŭ por ci ie en ciaj sklavaj ĉambroj batas koro fidela kaj simpla. Metu tian balzamon sur ciajn vundojn. Ci diras, ke Ligia cin amas? Povas esti! Sed kio estas tia amo, kiu rezignas? Ĉu ĝi ne signifas, ke estas io pli forta ol ĝi? Ne, mia kara: Ligia ne estas Eŭniko.
Al tio Vinicio respondis:
— Ĉio estas unu senĉesa turmento. Mi vidis cin kisi la ŝultrojn de Eŭniko, kaj mi ekpensis tiam, ke se Ligia tiel malkovrus al mi la siajn, tiam poste eĉ la tero malfermiĝu sub ni! Sed ĉe la nura penso pri tio min kaptis ia timo, kvazaŭ mi atencus kontraŭ vestalo aŭ volus perforti diinon. Ligia ne estas Eŭniko, nur mi alie komprenas tiun diferencon ol ci. Al ci la amo ŝanĝis la flarsenton, do ci preferas violojn ol verbenon, kaj al mi ĝi ŝanĝis la animon, do mi preferas, ke Ligia estu tia, kia ŝi estas ol ke ŝi estu simila al aliaj virinoj.
— En tiu okazo la sorto ne maljustas kontraŭ ci. Sed mi tion ne komprenas.
Kaj Vinicio respondis febre:
— Jes! Jes! Ni ne plu povas kompreni nin reciproke.
Sekvis denove momento da silento, post kio Petronio diris:
— Hadeso englutu ciajn kristanojn! Ili plenigis cin per maltrankvilo kaj detruis cian vivpercepton. Hadeso ilin englutu! Ci eraras pensante ke ilia instruo estas bonfara, ĉar bonfara estas tio, kio donas al la homoj feliĉon, tio estas belo, amo kaj potenco, dum ili nomas tiojn vantaĵoj. Ci eraras, ke ili estas justaj, ĉar se por malbono ni pagos bonon, kion ni pagos tiam por bono? Krome, se por ambaŭ estos egala pago por kio la homoj estu bonaj?
— Ne: la pago ne estas egala, sed ĝi komenciĝas, laŭ ilia instruo, en la postmorta vivo, kiu ne havas limon.
— Pri tio mi ne diskutos, ĉar tion ni nur poste vidos, se ĝenerale oni povas ion vidi … sen la okuloj. Dume ili taŭgas simple por nenio. Urso sufokis Krotonon, ĉar li havas membrojn el fero; sed ili estas nubmensuloj, kaj la estonteco ne povas aparteni al nubmensuloj.
— La vivo komenciĝas por ili kun la morto.
— Estas, kvazaŭ ci dirus: la tago komenciĝas kun la nokto. Ĉu ci intencas forkapti Ligian?
— Ne, mi ne povas pagi al ŝi per malbono por la bono kaj mi ĵuris, ke mi tion ne faros.
— Ĉu ci intencas akcepti la instruon de Kristo?
— Mi volas, sed mia naturo tion ne elportas.
— Kaj ĉu ci kapablos forgesi pri Ligia?
— Ne.
— Do vojaĝu.
En tiu momento sklavoj sciigis, ke la matenmanĝo estas preta; sed Petronio, al kiu ŝajnis ke li kaptis bonan ideon, daŭrigis envoje al la triklinio:
— Ci tramigris grandan parton de la mondo, sed nur kiel soldato, kiu rapidas al la destinita loko kaj ne haltas envoje. Veturu kun ni en Aĥajon. La imperiestro ne forlasis ĝis nun la projekton de la vojaĝo. Li haltados ĉie envoje, kantados, kolektados laŭrokronojn, rabados trezorojn de temploj kaj fine li revenos, kiel triumfanto, en Italujon. Tio estos kvazaŭ triumfiro de Bakĥo kaj Apolono en unu persono. La aŭgustanoj, la aŭgustaninoj, miloj da citroj — je Kastoro! Valoras tion vidi, ĉar la mondo vidis ĝis nun nenion similan.
Dirante ĉi tion, li sin kuŝigis sur benkon antaŭ la tablo, apud Eŭniko, kaj dum sklavo metis sur lian kapon kronon el anemonoj, li parolis plu:
— Kion ci vidis sub la komando de Korbulono? Nenion! Ĉu ci vizitis sisteme la grekajn templojn, kiel mi, kiu pli ol du jarojn pasadis el la manoj de unu gvidisto en la manojn de alia? Ĉu ci estis sur Rodoso por vidi la lokon, kie staris la koloso? Ĉu ci vidis en Panopo, en Focido[244], la argilon, el kiu Prometeo formis la homojn, aŭ en Sparto la ovojn, eligitajn de Ledo, aŭ en Ateno la faman sarmatan kirason el ĉevalhufoj, aŭ la pokalon, gisitan laŭ la maldekstra mamo de Heleno? Ĉu ci vidis Aleksandrion, Memfison, la piramidojn, la haron de Izido, kiun ŝi elŝiris, priplorante Ozirison? Ĉu ci aŭdis la ĝemon de Memnono? La mondo estas vasta kaj ne ĉio finiĝas en Transtibero! Mi akompanos la imperiestron, kaj poste, revenante, mi lin forlasos, ĉar ĉi tiu mia orhara nimfo deziras, ke ni kune oferu en Pafoso kolombojn al Kipridino, kaj ci devas scii, ke kion ŝi deziras, tio fariĝas.
— Mi estas cia sklavino, — respondis Eŭniko.
Kaj li apogis sian florkronitan kapon sur ŝian sinon kaj diris kun rideto:
— Mi estas do sklavo de sklavino. Mi cin admiras, dia, de la piedoj ĝis la kapo.
Poste li diris al Vinicio:
— Veturu kun ni sur Kipron. Antaŭe tamen memoru, ke ci devas vidi la imperiestron. Malbone estas, ke ĝis nun ci lin ne vizitis; Tigeleno estas preta elprofiti tion kontraŭ ci. Li vere ne havas kontraŭ ci personan malamon, sed li ne povas cin ami almenaŭ tial, ke ci estas mia nevo … Ni diros, ke ci estis malsana. Ni devas pripensi, kion ci respondu, se li cin demandos pri Ligia. Plej bone svingu la manon kaj diru al li, ke ŝi estis ĉe ci, ĝis ŝi cin ektedis. Li tion komprenos. Diru al li ankaŭ, ke malsano retenis cin hejme, ke la febron pligrandigis la ĉagreno, ke ci ne povis esti en Neapolo kaj aŭdi lian kantadon, kaj la espero, ke ci lin aŭdos, helpis cian resaniĝon. Ne timu troigi. Tigeleno promesas, ke li elpensos por Nerono ion ne nur grandiozan, sed ankaŭ frapan … Mi tamen timas, ke li min eble subfosos. Mi timas ankaŭ cian animstaton…
— Ĉu ci scias, — diris Vinicio, — ke estas homoj, kiuj ne timas la imperiestron kaj vivas tiel trankvile, kvazaŭ li tute ne ekzistus?
— Mi scias, kiujn ci nomos: la kristanojn.
— Jes. Ili solaj … Kio estas dume nia vivo, se ne senĉesa timo?
— Ne tedu min per ciaj kristanoj. Ili ne timas Neronon, ĉar li eble eĉ ne aŭdis pri ili; ĉiuokaze li nenion pri ili scias kaj ili gravas al li tiom, kiom velkintaj folioj. Sed mi diras al ci, ke ili estas nubmensuloj, ke ci mem tion sentas kaj ke, se cia naturo forpuŝas tiun instruon, tio estas ĝuste tial, ke ci sentas ilian maltaŭgecon. Ci estas homo el alia argilo, kaj tial ne tedu per ili cin mem kaj min. Ni scipovas vivi kaj morti, sed kion ili scipovas, oni ne scias.
Vinicion frapis tiuj vortoj kaj, reveninte hejmen, li komencis konsideri, ĉu efektive tiu boneco kaj kompatemo de la kristanoj ne pruvas maltaŭgecon de iliaj animoj. Ŝajnis al li, ke homoj bravaj, harditaj ne povus tiel pardonadi. Venis al li la penso, ke efektive ĉi tio estas eble la kaŭzo de la abomeno, kiun lia romana naturo sentas al tiu instruo. «Ni scipovas vivi kaj morti!» — diris Petronio. Kaj ili? Ili scipovas nur pardonadi, sed komprenas nek veran amon, nek veran malamon.
Ĉapitro 30ª
Reveninte Romon, Nerono bedaŭris sian revenon, kaj post kelkaj tagoj li jam ekflamis denove per la deziro veturi en Grekujon. Li eĉ eldonis edikton, en kiu li deklaris, ke lia foresto ne daŭros longe kaj ke la publikajn aferojn minacos pro tio nenia malutilo. Poste, akompanate de la aŭgustanoj, inter kiuj troviĝis ankaŭ Vinicio, li iris sur Kapitolon oferdoni al la dioj por la feliĉa vojaĝo.
Sed la duan tagon, kiam li vizitis laŭvice la sanktejon de Vesto, okazis incidento, kiu sekvigis ŝanĝon de ĉiuj projektoj. Nerono ne kredis je la dioj, sed li timis ilin, kaj precipe la mistera Vesto inspiris al li tian timon, ke ĉe la vido de la diino kaj de la sankta fajro liaj haroj hirtiĝis subite pro timo, la dentoj kunpremiĝis, tremo trakuris liajn membrojn kaj li svenfalis en la brakojn de Vinicio, kiu hazarde staris tuj post li. Oni elportis lin senprokraste el la templo kaj transkondukis sur Palatinon, kie, kvankam lia farto baldaŭ tute reboniĝis, li ne forlasis la liton dum la tuta tago. Li ankaŭ deklaris, je granda miro de la ĉeestantoj, ke li decidis prokrasti por kelka tempo la projekton de la forveturo, ĉar la diino mistere avertis lin kontraŭ la rapidemo.
[244]
Panopo (gr. Πανοπεύς) — urbo en Focido [PIV] (gr. Φωκίς, parto de la antikva Greklando norden de la Korinta golfo).