Vinicio aŭskultis, kvazaŭ pensante pri io alia, fine li diris:
— Mi devas ŝin vidi.
— Kiun? Ligian?
— Ligian.
— Ĉu ci scias, kie ŝi estas?
— Ne.
— Do ci komencos ree serĉi ŝin en malnovaj tombejoj kaj en Transtibero?
— Mi ne scias, sed mi devas ŝin vidi.
— Bone. Kvankam ŝi estas kristanino, montriĝos eble, ke ŝi estas pli prudenta ol ci, kaj montriĝos sendube, se ŝi ne volas cian pereon.
Vinicio movis la ŝultrojn.
— Ŝi savis min el la manoj de Urso.
— Tiuokaze rapidu, ĉar la Kuprobarba ne prokrastos la forveturon. Mortverdiktojn li povas eldoni ankaŭ el Ancio.
Sed Vinicio ne aŭskultis. Okupis lin unu sola penso: vidi Ligian, do li komencis mediti pri la rimedoj.
Dume okazis cirkonstanco, kiu povis forigi ĉiujn malfacilaĵojn. Nome, la sekvantan tagon neatendite venis al li Ĥilono.
Li venis mizera kaj ĉifonvestita, kun signoj de malsato sur la vizaĝo, en disŝirita vestaĉo, tamen la servistoj, al kiuj antaŭe estis ordonite enlasi lin je ĉiu horo de tago kaj nokto, ne kuraĝis lin reteni, tiel ke li iris rekte en la atrion kaj, ekstarinte antaŭ Vinicio, diris:
— La dioj donu al ci senmortecon kaj dividu kun ci la regadon de la mondo.
Vinicio en la unua momento sentis la deziron ordoni puŝi lin ekster la pordon. Sed venis al li la penso, ke eble la greko scias ion pri Ligia, kaj la scivolo venkis la abomenon.
— Ĉu estas ci? — li demandis. — Kio okazas al ci?
— Malbona estas mia sorto, filo de Jovo, — respondis Ĥilono. — La vera virto estas komercaĵo, pri kiu neniu hodiaŭ demandas, kaj vera saĝulo devas esti kontenta eĉ pro tio, se unufoje en kvin tagoj li havas sufiĉe da mono por aĉeti ĉe buĉisto ŝafan kapon, kiun li ĉirkaŭmordas en mansardo, trinketante ĉe tio siajn larmojn. Ha, sinjoro! Ĉion, kion ci al mi donis, mi elspezis por libroj ĉe Atrakto, kaj poste oni min priŝtelis, ruinigis; la sklavino, kiu devis skribi mian scion, forkuris, kunprenante la reston de tio, per kio min favoris cia malavareco. Mizera mi estas, sed mi ekpensis: al kiu mi iru, se ne al ci, Serapo, kiun mi amas, adoras kaj por kiu mi riskis la vivon?
— Por kio ci venas kaj kion ci alportas?
— Mi venas por helpo, Baalo, kaj mi alportas al ci mian mizeron, miajn larmojn, mian amon kaj fine informojn, kiujn mi kolektis pro amo al ci. Ĉu ci memoras, sinjoro, kion mi diris al ci antaŭ certa tempo, ke mi vendis al la sklavino de la dia Petronio unu fadenon el la zoneto de Venero el Pafoso?… Mi informiĝis, ĉu tio helpis al ŝi, kaj ci, filo de Suno, kiu scias, kio okazas en la domo de Petronio, scias ankaŭ, kio estas tie Eŭniko. Mi havas ankoraŭ unu tian fadenon. Mi ĝin konservis por ci, sinjoro.
Ĉi-momente li interrompis, rimarkinte koleron, ŝvelantan en la brovoj de Vinicio, kaj, volante antaŭi la eksplodon, li diris rapide:
— Mi scias, kie loĝas la dia Ligia, mi montros al ci, sinjoro, la domon kaj la strateton.
Vinicio subpremis la emocion, kiun kaŭzis al li ĉi tiu novaĵo, kaj diris:
— Kie ŝi estas?
— Ĉe Lino, maljuna kristana pastro. Ŝi estas ĉe li kune kun Urso, kaj tiu ĉi, kiel antaŭe, laboras ĉe la muelisto, kiu nomas sin, kiel cia intendanto, sinjoro, Demaso… Jes, Demaso!… Urso laboras nokte, do, ĉirkaŭiginte nokte la domon, oni lin ne renkontos … Lino estas maljuna … kaj hejme, krom ili, estas ankoraŭ nur du aĝaj virinoj.
— De kie ci scias ĉion tion?
— Ci memoras, sinjoro, ke la kristanoj havis min en siaj manoj kaj … indulgis min. Glaŭko eraras, vere, opiniante ke mi estas la kaŭzo de liaj malfeliĉoj, sed li ekkredis tion, kompatindulo, kaj kredas ĝis nun — tamen ili min indulgis! Ne miru do, sinjoro, ke dankemo plenigis mian koron. Mi estas homo el la malnovaj, pli bonaj tempoj. Mi do pensis: ĉu mi forgesu miajn amikojn kaj bonfarintojn? Ĉu mi ne estus ŝtonkora, se mi ne demandus pri ili, ne informiĝus, kio al ili okazas, kiel ili fartas kaj kie ili loĝas? Je la Cibelo Pesinunta[245]! Ne mi estas kapabla al tio. Komence detenadis min la timo, ke ili povus miskompreni miajn intencojn. Sed la amo, kiun mi havas al ili, montriĝis pli granda ol la timo, kaj precipe kuraĝigis min tiu ilia facileco en pardonado de ĉiuj malbonagoj. Antaŭ ĉio mi tamen pensis pri ci, sinjoro. Nia lasta militiro finiĝis malvenke, kaj ĉu tia filo de Fortuno povas paciĝi kun tiu ĉi penso? Do mi preparis por ci venkon. La domo staras aparte. Ci povas ordoni al ciaj sklavoj ĉirkaŭigi ĝin tiel, ke eĉ muso el ĝi ne forŝteliĝu. Ho sinjoro, sinjoro! De ci sola dependas, ke ankoraŭ la hodiaŭan nokton tiu grandanima reĝidino troviĝu en cia domo. Sed se tio okazos, pensu, ke kunhelpis tion la tre malriĉa kaj malsata filo de mia patro.
La sango alfluis en la kapon de Vinicio. La tento refoje ekskuis lian tutan estaĵon. Jes! Tio estis rimedo, kaj ĉi-foje tute certa. Se li foje havos Ligian ĉe si, kiu kapablos ŝin de li forpreni? Se li foje igos Ligian sia amatino, kion alian ŝi povos fari ol resti lia amatino por ĉiam? Kaj pereu tiam ĉiuj instruoj! Kion tiam signifos por li la kristanoj kun sia kompatemo kaj malserena kredo? Ĉu ne estas tempo forskui de si ĉion tion? Ĉu ne estas tempo komenci vivi, kiel ĉiuj vivas? Kion poste faros Ligia, kiel ŝi akordigos sian sorton kun la instruo, kiun ŝi konfesas, ankaŭ tio estas malpli grava. Tiuj aferoj ne gravas! Antaŭe ŝi estos lia, kaj ŝi estos lia eĉ jam hodiaŭ. Kaj ankaŭ tio estas demando — ĉu ŝia animo persistos ĉe tiu instruo kontraŭ tiu mondo nova por ŝi, kontraŭ la volupto kaj ekstazoj, al kiuj ŝi devos subiĝi? Kaj ĝi povas okazi jam en tiu ĉi nokto. Sufiĉas reteni Ĥilonon kaj doni je la krepusko la ordonojn. Kaj poste — ĝojo sen fino!
«Kio estis mia vivo? — pensis Vinicio, — suferado, nesatigita pasio kaj farado de senĉesaj demandoj al mi mem — sen respondoj.» Tiel ĉio estos tranĉita kaj finita. Li rememoris vere, ke li promesis al ŝi ne levi kontraŭ ŝin la manon. Sed je kio li ĵuris? Ne je la dioj, ĉar li ne plu kredis je ili, ne je Kristo, ĉar je Kristo li ankoraŭ ne kredis. Cetere, se ŝi sentos sin ofendita, li edzinigos ŝin kaj tiel rekompencos al ŝi la ofendon. Jes, al tio li sentas sin devigita, ĉar li ja ŝuldas al ŝi la vivon.
Ĉe tio li rememoris la tagon, en kiu li enfalis kun Krotono en ŝian rifuĝejon; li rememoris la levitan super si pugnegon de Urso kaj ĉion, kio sekvis poste. Li ekvidis ŝin denove, klinitan super lia lito, vestitan per sklavina vesto, belegan, kiel diino, bonfaran kaj adoratan. Liaj okuloj malgraŭvole direktiĝis al la lararejo kaj al tiu kruceto, kiun ŝi lasis al li, forirante. Ĉu ĉion tion li repagos al ŝi per nova atenco? Ĉu li trenos ŝin je la haroj en la dormoĉambron, kiel sklavinon? Kaj kiel li scios tion fari, se li ne nur avidas, sed ankaŭ amas ŝin, kaj li amas ŝin ĝuste pro tio, ke ŝi estas tia, kia ŝi estas? Kaj subite li eksentis, ke ne sufiĉos al li havi ŝin en sia hejmo, ne sufiĉos kapti ŝin perforte en la brakojn, kaj ke lia amo jam volas ion pli, nome ŝian konsenton, ŝian amon kaj ŝian animon. Benita estos ĉi tiu tegmento, se ŝi venos sub ĝin propravole, benita estos tiu momento, benita la tago, benita la vivo. Tiam la feliĉo de ili ambaŭ estos kiel senlima maro kaj kiel la suno. Sed forkapti ŝin perforte signifus mortigi por ĉiam tian feliĉon, kaj kune detrui, malpurigi kaj malsanktigi tion, kio estas la plej kara kaj sole amata en lia vivo.
Teruro traigis lin nun je la nura penso pri tio. Li turnis la okulojn al Ĥilono, kiu, rigardante lin, ŝovis la manon sub sian vestaĉon kaj gratis sin maltrankvile; poste traigis lin neesprimebla abomeno kaj deziro piedpremi tiun iaman helpanton, kiel oni piedpremas fian vermon aŭ venenan serpenton. Post momento li jam sciis, kion li devas fari. Sed, konante en nenio mezuron kaj sekvante la impulson de sia severa romana naturo, li turnis sin al Ĥilono kaj diris:
— Mi ne faros tion, kion ci al mi konsilas, por ke ci tamen ne foriru sen rekompenco, kiun ci meritas, mi ordonos doni al ci tricent batojn en la punĉambro.