— Jes. Nur grandaj artistoj povas senti sin malgrandaj antaŭ arto…
— Hodiaŭ estas nokto de sincereco, do mi malfermas antaŭ ci la animon kiel antaŭ amiko, kaj mi diros al ci ion pli … Ĉu ci kredas, ke mi estas blinda aŭ senigita je saĝo? Ĉu ci kredas, ke mi ne scias, ke en Romo oni skribas sur la muregoj insultojn kontraŭ mi, ke oni min nomas patrinmortiginto kaj edzinmortiginto … ke oni min konsideras monstro kaj kruelulo, tial, ĉar Tigeleno havigis de mi kelkajn mortverdiktojn kontraŭ miaj malamikoj? Jes, mia kara, oni min konsideras monstro, kaj mi scias pri tio. Ili kredigis al mi kruelecon tiagrade, ke mi mem min demandas iafoje, ĉu mi estas kruela. Sed ili ne komprenas tion, ke agoj de homo povas esti iafoje kruelaj, kaj la homo povas ne esti kruela. Ha, neniu kredus, kaj eble ankaŭ ci, mia kara, ne kredos, ke en kelkaj momentoj, kiam muziko balancas mian animon, mi sentas min tiel bona, kiel infano en lulilo. Mi ĵuras al ci je tiuj steloj, kiuj brilas super ni, ke mi diras al ci la puran veron: homoj ne scias, kiom da bono kuŝas en tiu ĉi koro kaj kiajn trezorojn mi mem en ĝi ekvidas, kiam la pordon al ili malfermas muziko.
Petronio, kiu havis nenian dubon, ke Nerono parolas ĉi-momente sincere kaj ke muziko efektive povas elprofundigi diversajn pli noblajn emojn de lia naturo, surpremitajn de montoj da egoismo, diboĉemo kaj krimoj, diris:
— Oni devas koni cin tiel intime, kiel mi; Romo neniam sciis cin taksi.
Kaj Nerono apogis sin pli forte sur la brako de Vinicio, kvazaŭ li fleksiĝus sub la ŝarĝo de maljusteco, kaj respondis:
— Tigeleno diris al mi, ke en la senato oni flustras unu al alia en la orelojn, ke Diodoro kaj Terpno pli bone ludas citrojn ol mi. Eĉ tion oni al mi rifuzas! Sed ci, kiu ĉiam parolas veron, diru al mi sincere: ĉu ili ludas pli bone, aŭ egale bone kiel mi?
— Tute ne. Ci havas pli dolĉan tuŝon, kaj kune pli da forto. En ci oni ekkonas artiston, en ili — lertajn metiistojn. Kontraŭe! Aŭdinte antaŭe ilian muzikon, oni komprenas pli bone, kio ci estas.
— Se tiel estas, mi lasos ilin vivi. Neniam ili divenos, kian servon ci faris al ili en tiu ĉi momento. Cetere, se mi ilin kondamnus, mi devus akcepti aliajn muzikistojn anstataŭe.
— Kaj krome oni parolus, ke pro amo al muziko ci ekstermas muzikon en cia regno. Neniam mortigu arton pro arto, dia!
— Kiel alia ci estas ol Tigeleno, — respondis Nerono, — sed vidu, mi estas ĝuste en ĉio artisto, kaj ĉar muziko malfermas antaŭ mi spacojn, kies ekziston mi eĉ ne supozis, landojn, kiujn mi ne regas, volupton kaj feliĉon, kiujn mi neniam spertis, tial mi ne povas vivi la ordinaran vivon. Ĝi, la muziko, diras al mi, ke eksterordinareco ekzistas, do mi serĉas tiun eksterordinarecon per la tuta potenco de la povo, kiun la dioj metis en miajn manojn. Iafoje ŝajnas al mi, ke por atingi tiujn olimpajn mondojn oni devas fari ion tian, kion neniu homo faris ĝis nun, ke oni devas superi la homan idaron en bono aŭ malbono. Mi scias ankaŭ, ke homoj suspektas min pri frenezo. Sed mi ne frenezas, mi nur serĉas! Kaj se mi frenezas, ĝi estas pro enuo kaj malpacienco, ke mi ne povas trovi. Mi serĉas! Ci komprenas min, kaj tial mi volas esti pli granda ol homo, ĉar nur ĉi-maniere mi povas esti plej granda kiel artisto.
Ĉe tio li mallaŭtigis la voĉon, tiel ke Vinicio ne povu lin aŭdi, kaj almetinte la buŝon al la orelo de Petronio, komencis flustri:
— Ĉu ci scias, ke mi ĉefe tial kondamnis je morto la patrinon kaj la edzinon? Ĉe la sojlo de la nekonata mondo mi volis fari plej grandan oferon, kian homo povas fari. Mi pensis, ke poste io okazos kaj ke malfermiĝos ia pordo, post kiu mi ekvidos ion nekonatan. Estu ĝi mirinda aŭ terura, super la homa kompreno, ĝi estu nur eksterordinara kaj granda … Sed ankaŭ tiu ofero ne sufiĉis. Por malfermi la transteran pordon ofero pli granda estas videble bezonata — kaj fariĝu tiel, kiel volas la orakolo.
— Kion ci intencas fari?
— Ci vidos ĝin, ci vidos pli baldaŭ ol ci supozas. Dume sciu, ke ekzistas du Neronoj: unu tia, kian la homoj konas en mi, la alia — artisto, kiun konas nur ci sola kaj kiu, se li detruas, kiel morto, aŭ diboĉas, kiel Bakĥo, faras ĝin tial, ke li volas sufoki la vulgarecon kaj mizerecon de la ordinara vivo kaj ke li volas ĝin elsarki, se li eĉ devus uzi fajron aŭ feron … Ho, kiel vulgara estos ĉi tiu mondo, kiam en ĝi ne plu estos mi!… Ankoraŭ neniu divenas, nek eĉ ci, mia kara, kia artisto mi estas. Sed ĝuste tial mi suferas kaj sincere al ci diras, ke la animo estas en mi iafoje tiel malgaja, kiel tiuj cipresoj, kiuj nigras tie antaŭ mi. Malfacile estas al homo porti la ŝarĝon de la plej granda povo kaj de la plej granda talento…
— Mi kompatas cin, Cezaro, per la tuta koro, kaj kun mi kompatas cin la tero kaj la maro, ne kalkulante Vinicion, kiu cin adoras en la animo.
— Li ĉiam estis al mi simpatia, — diris Nerono, — kvankam li servas al Marso, ne al la muzoj.
— Li servas antaŭ ĉio al Afrodito, — respondis Petronio.
Kaj subite li decidis per unu ekludo solvi la aferon de la nevo kaj kune forigi ĉiajn danĝerojn, kiuj povus lin minaci.
— Li estas enamiĝinta, kiel Troilo je Ĥrizidino[269], — li diris. — Permesu al li, sinjoro, foriri Romon, aŭ li velkos ĉi tie. Ĉu ci scias, ke la ligia garantiulino, kiun ci al li donacis, estas retrovita kaj Vinicio, irante Ancion, lasis ŝin sub la zorgado de iu Lino? Mi ne menciis al ci pri tio, ĉar ci estis komponanta cian himnon, kaj tio estas afero pli grava ol ĉio. Vinicio volis havi ŝin kiel amatinon, sed kiam ŝi montriĝis virta, kiel Lukrecia, li enamiĝis je ŝia virto kaj nun deziras ŝin edzinigi. Ŝi estas reĝa filino, do li ne malhonoros sin, sed li estas vera soldato: li sopiras, velkas, ĝemas, sed atendas la permeson de sia imperiestro.
— Imperiestro ne elektas edzinojn por siaj soldatoj. Por kio li bezonas mian permeson?
— Mi diris al ci, sinjoro, ke li cin adoras.
— Tiom pli li povas esti certa pri mia permeso. Ŝi estas bela knabino, sed tro mallarĝa en la koksoj. La aŭgustino Popea plendis al mi, ke ŝi malsanigis per sorĉoj nian infanon en la ĝardenoj de Palatino…
— Sed mi diris al Tigeleno, ke sorĉoj ne influas diojn. Ĉu ci memoras, dia, kiel li konfuziĝis kaj kiel ci mem kriis:
— Mi memoras.
Kaj li turnis sin al Vinicio:
— Ĉu ci amas ŝin tiel, kiel diras Petronio?
— Mi amas ŝin, sinjoro! — respondis Vinicio.
— Do mi ordonas al ci morgaŭ senprokraste iri Romon, edzinigi ŝin kaj ne reveni antaŭ miajn okulojn sen la edziĝa ringo.
— Dankon al ci, sinjoro, el la koro kaj el la animo.
— Ho, kiel agrable estas feliĉigi homojn, — diris Nerono. — Mi volus fari nenion alian dum la tuta vivo.
— Faru al ni ankoraŭ unu favoron, dia, — diris Petronio — kaj deklaru cian volon en la ĉeesto de la aŭgustino. Vinicio neniam kuraĝus edzinigi knabinon, kiun la aŭgustino malsimpatias, sed ci, sinjoro, dispelus per unu vorto ŝiajn malplaĉojn, sciigante, ke ci mem tion ordonis.
— Bone, — diris Nerono, — al ci kaj al Vinicio mi scius nenion rifuzi.
[269]
Troilo [PIV] — Troja reĝido, filo de Priamo. Ĥrizidino (Χρυσηίς, Χρυσηίδα) — filino de Ĥrizo (Χρύσης), pastro de Apolono. Legendo pri amo inter Troilo kaj Ĥrizidino estiĝis en la okcidenteŭropa mezepoko, kaj ĝia mencio en la romano estas anakronismo. (En la okcidentaj transskriboj la nomo akceptis diversajn formojn, ekz-e ktp; Lidja Z transskribas , kio en Esperanto aspektas kiel patronomo vira: «filo de Kreso»).