– У галаву!.. – крыкнуў нехта.
Вакульскі кінуў пісталет на зямлю і адышоў ад бар’ера. Усе пабеглі да барона, які стаяў яшчэ на каленях і, замест таго, каб паміраць, пранізліва крычаў:
– Неверагодны выпадак! Маю дзюрку ў твары, зуб выбіты, а кулі не відно… Не праглынуў жа я яе…
Тады егіптолаг падняў і старанна агледзеў пісталет барона.
– А!.. – выгукнуў ён. – Усё ясна… Куля – у пісталет, а затвор – у сківіцу… Пісталет сапсаваны; вельмі цікавы стрэл…
– Ці задаволены пан Вакульскі? – спытаў граф-англічанін.
– Так.
Хірург перавязаў твар барону. З-за дрэваў прыбег спалоханы Канстанты.
– А што?! – гаварыў ён. – Я ж казаў, дайграецца ясны пан.
– Маўчы, блазан!.. – прашапяляў барон. – Едзь зараз жа да пані баранесы і скажы кухарцы, што я цяжка паранены…
– Прашу праціўнікаў падаць адзін аднаму рукі, – урачыста прамовіў граф-англічанін.
Вакульскі падышоў да барона і паціснуў яму руку.
– Добры стрэл, пане Вакульскі, – з цяжкасцю казаў барон, моцна паціскаючы яму руку. – Дзівіць мяне, што чалавек з прафесіяй пана… Але, можа, гэта абражае пана?..
– Зусім не!
– Дык вось, што чалавек з прафесіяй пана, вельмі, зрэшты, шаноўнай, гэтак добра страляе… Дзе маё пенснэ?.. Ах, тут… Пане Вакульскі, прашу на адно слова…
Ён абапёрся на руку Вакульскага і адышоў з ім на некалькі крокаў у бок лесу.
– Я знявечаны, – казаў барон, – выглядаю, як старая малпа з флюсам. Другога скандалу з панам я б не хацеў, бо бачу, што пану шанцуе… Дык скажы мне, пан: за што я, уласна, стаў калекам?.. Хіба не за тое, што штурхануў… – дадаў ён, зазіраючы ў вочы.
– Абразіў пан кабету… – ціха адказаў Вакульскі.
Барон адступіў на крок.
– Ах!.. C’est çа[138], – прамовіў ён. – Разумею… Яшчэ раз перапрашаю пана, а там… ведаю, што мне трэба зрабіць…
– І пан мне прабач, бароне, – адказаў Вакульскі.
– Драбяза… Калі ласка… Нічога, – казаў барон, кранаючы яго за плячо. – Не застануся, хіба, знявечаным, а што да зуба… Дзе мой зуб, доктар?.. Прашу загарнуць яго ў паперку… А што да зуба, дык даўно ўжо трэба было паставіць сабе новыя. Не паверыш, пане Вакульскі, якія ў мяне папсаваныя зубы…
Усе развіталіся цалкам задаволеныя. Барон дзівіўся, дзе чалавек такой прафесіі навучыўся так страляць, граф-англічанін больш, чым калі-небудзь, быў падобны да марыянеткі, а егіптолаг зноў пачаў назіраць за аблокамі. А ў другой партыі – Вакульскі быў задуменны, Жэцкі захоплены адвагаю і ветлівасцю барона, і адзін Шуман быў злосны. Толькі калі карэта з’ехала з горкі пры кляштары камедулаў, доктар зірнуў на Вакульскага і прабубніў:
– Вось быдла! І я на гэтакіх блазнаў не напусціў паліцыю...
Праз тры дні пасля дзіўнага двубою Вакульскі сядзеў, зачыніўшыся ў кабінеце з нейкім панам Вільямам Колінсам. Слуга, які даўно ўжо быў заінтрыгаваны гэтымі канферэнцыямі, што адбываліся па некалькі разоў на тыдзень, выціраў пыл у прылеглым пакоі і час ад часу прыкладаў то вока, то вуха да дзіркі для ключа. Ён бачыў на стале нейкія кніжкі, бачыў, як ягоны гаспадар нешта піша ў сшытку, чуў, як госць задае Вакульскаму нейкія пытанні, на якія той адказвае часам гучна, а часам ціха і нясмела… Але пра што гэтая незвычайная размова, лёкай здагадацца не мог, бо размова адбывалася на чужой мове.
“Дык жа гэта ні па-нямечку, – мармытаў слуга, – бо я ж ведаю, як трэба па-нямечку: bite majn Her… І ні па-францушку, бо яны не кажуць: mąsie, bążur, lendi…[139] І ні па-жыдоўшку, і ні па якаму… Дык па якому? Мусіць штары камбінаваць нейкую fain шпекуляцыю, калі гаворыць так, што сам д’ябал яго не ражумее… і шупольніка знайшоў… Каб на яго халера!..”
Раптам празвінеў званок. Пільны слуга на дыбачках адбег ад дзвярэй кабінета, шумна зайшоў у вітальню і праз хвіліну пастукаўся да пана.
– Чаго ты хочаш? – нецярпліва запытаўся Вакульскі, высоўваючы галаву з дзвярэй.
– Прыйшоў той пан, што ўжо ў нас бываў, – адказаў слуга, стараючыся зазірнуць у кабінет. Але апроч сшытка на стале і рудых фаварытаў на твары пана Колінса, не ўбачыў нічога асаблівага.
– Чаму ж ты не сказаў, што мяне няма дома? – гнеўна спытаў Вакульскі.
– Жабыўся, – зморшчыў лоб і махнуў рукою слуга.
– Прасі яго, асёл, у пакой, – сказаў Вакульскі і бразнуў дзвярыма кабінету.
Хутка ў пакоі з’явіўся Марушэвіч. Ён і быў збянтэжаны, але яшчэ больш збянтэжыўся, калі ўбачыў, што Вакульскі вітае яго непрыязна.
138
139