Вакульскі саскочыў з каня.
– Злезе пані?
– І не падумаю. Няхай пан так паглядзіць.
Ён зайшоў з правага боку, пас моцна трымаўся.
– Але ж не там… Вось тут… Тут нешта сапсавалася, каля стрэмя.
Ён завагаўся, але адсунуў яе амазонку і запхнуў руку пад сядло. Раптам кроў ударыла яму ў галаву: удоўка гэтак варухнула нагою, што яе калена даткнулася твару Вакульскага.
– Ну што… ну што?.. – пыталася яна нецярпліва.
– Нічога, – адказаў ён. – Пас моцна трымаецца…
– Пацалаваў мяне пан у нагу! – крыкнула яна.
– Не.
Тады яна сцёбнула каня бізуном і паляцела галопам з шэптам: “Дурань ці каменны…”
Вакульскі павольна сеў на каня. Туга, якую не перадаць словамі, сціснула яму сэрца, калі ён падумаў: “Ці панна Ізабэла таксама ездзіць конна?.. І хто ёй папраўляе сядло?..”
Калі ён пад’ехаў да пані Вансоўскае, тая зарагатала:
– Ха-ха-ха!.. Няма пану цаны!..
А потым яна загаварыла нізкім голасам з металічнымі ноткамі:
– На старонках маёй гісторыі запісаўся цудоўны дзень. Я сыграла ролю жонкі Пентэфрыя і сустрэла Язэпа…[221] Ха-ха-ха!.. Адна толькі рэч палохае мяне, што пан нават не здолее ацаніць мае здольнасці закруціць галаву. У такі момант сотні іншых на панскім месцы сказалі б, што жыць без мяне не могуць, што я пазбавіла іх спакою і гэтак далей… А гэты коратка адказвае: “Не!”.. За адно гэта “не” павінны пан атрымаць крэсла ў нябесным каралеўстве паміж бязгрэшнымі дзецьмі. Гэткае высокае крэселка з парэнчам спераду… Ха-ха-ха!..
Яна гайдалася ў сядле ад рогату.
– І які пані набытак, каб я адказаў, як іншыя?
– Было б у мяне адным трыумфам больш.
– А з гэтага пані які набытак?
– Крыху запоўніла б сабе пустку жыцця. З дзесяці тых, хто прызнаецца мне, я выбіраю аднаго, які здаецца мне самым цікавым, баўлюся ім, мару пра яго…
– А потым?
– Раблю агляд наступнай дзясяткі і выбіраю новага.
– І як часта?
– Хоць кожны месяц. А як пан хацеў? – дадала яна, паціскаючы плячыма. – Гэта каханне веку пары і электрычнасці.
– А так! Нават нагадвае чыгунку.
– Ляціць, як бура, і сыпле іскрамі.
– Не. Едзе хутка і бярэ пасажыраў, колькі зможа.
– О, пане Вакульскі!..
– Я не хацеў абразіць пані, а сфармуляваў толькі тое, што пачуў.
Пані Вансоўская прыкусіла вусны.
Яны нейкі час ехалі моўчкі.
Потым зноў азвалася пані Вансоўская:
– Я ўжо склала сваё ўражанне пра пана: пан педант. Кожны вечар, не ведаю а якой, але, пэўна, не пазней за дзясятую робіш, пан, падлікі, потым ідзеш спаць, а перад сняданнем адмаўляеш пацеры, паўтараючы ўголас: “Не пажадай жонкі бліжняга свайго”. Так?
– Няхай пані працягвае.
– Не буду, бо мне ўжо размова з панам надакучыла. Ах, гэты свет адно толькі падманвае нас!.. Калі апранаем першую сукенку са шлейфам, калі ідзем на першы баль, калі першы раз кахаем, здаецца нам, што вось нешта новае… Але праз момант мы ўпэўніваемся, што гэта ўжо было або зусім нічога няма…
Я памятаю, як летась у Крыме ехалі мы кампаніяй па дзікай сцежцы, на якой некалі сустракаліся разбойнікі. І якраз, калі мы гутарылі пра гэта, выходзяць з-за скалы два татарыны… Дзякуй Богу, думаю, гэтыя ўжо захочуць нас забіць, бо твары іх былі жахлівыя. А яны аказаліся сумленнымі людзьмі. Ці паверыць пан, што яны прапанавалі?.. Каб мы купілі ў іх вінаграду!.. Божа! Яны хацелі прадаць нам вінаграду, а я падумала, што яны галаварэзы. Мне ад злосці хацелася іх адлупцаваць, ну праўда. Вось і пан сёння нагадаў мне тых татараў. Старшынёва некалькі тыдняў распавядала мне, што пан арыгінальны чалавек, абсалютна не такі, як іншыя, а тут бачу, што пан самы звычайны педант. Так?
– Так.
– Бачыць пан, як я разбіраюся ў людзях. Можа, нам яшчэ праехацца галопам? Альбо не, ужо не хочацца, я стамілася. Ах… каб хоць раз у жыцці спаткаць сапраўды новага чалавека…
– Чаго пані чакае ад гэтага?
– Ён бы неяк іначай паводзіў сябе, казаў бы мне нешта новае, часам раззлаваў бы мяне да слёз, потым сам бы да смерці на мяне абразіўся, а потым, вядома, мусіў бы перапрашаць. О, ён закахаўся б у мяне да шаленства! Я б гэтак упілася яму ў сэрца і памяць, што нават у магіле не забыўся б ён на мяне… Вось гэткае каханне я разумею.
– А што пані дала б яму наўзамен? – спытаў Вакульскі, якому рабілася ўсё больш цяжка і сумна.
221