Любіш — ня любіш, шкадуеш ці не,
Дай жа спакою, ня мучай мяне!
Сэрца паненскае, ведама, з воску,
Возьмем мы места ці зьвернемся ў вёску,
Толькі б агоньчык і зараз жа сьлёзку,
Ясную сьлёзку на вочка пашле,
Хоча — ня хоча, дый скажа «але».
Гэтак і з паннай Эмільяй было.
Нешта ад сэрца к грудзям падышло,
Потым у горле клубком перасела,
Быццам бы выскачыць сэрца хацела;
З вочак сьлязінка скацілась нясьмела,
Сьледам другія сьпяшаюць ісьці…
— Люблю, — кажа панна, — люблю… адпусьці!
Ускочыў, падскочыў гусар малады
Так, як бы чорт ад сьвянцонай вады.
Рады, сьмяецца і ручкі цалуе,
Пусьціць, абніме, ізноў прымілуе,
Ну, не раўнуючы, мора хвалюе!
Нават апомніцца ёй не дае,
Рупіць зьбірацца, капоцік ўзьдзяе.
Гасіць лаёўку, вядзець на парог,
Клямку шукае… Ды Бог засьцярог:
Панна зірнула каханку у вочы, —
Так, як вугольлі, гараць сярод ночы…
Верыць — баіцца, ня верыць — ня хоча.
— Хто тут? — пытае. Ён цягне, маўчыць…
Панна ў трывозе тады як ўскрычыць:
— Маці Прачыстая! Ў помач прыйдзі!
Згінь ты, шатане, — мара, прападзі!
Згінь, прападзі ты, нячыстая сіла! —
Правай рукою яго ахрысьціла.
Чуе: рука, што трымала, пусьціла.
Прывід той страшны прапаў ў цемнаце.
— Кінь варажыць ў адвантовым пасьце! —
Голас чужы з-за дзьвярэй прагрымеў.
Панна… прачнулась. Ліхтар абгарэў,
Мусіць, даўно дагарэла лаёўка,
Смрод у сьвятліцы… балела галоўка,
Ціха празь сені прайшла пакаёўка.
Стары гадзіньнік паказвае пяць…
— Ах, як заспалася!.. Трэба ж так спаць!
71. Канец Паўлючонка
I
Ноччу позна, па кірмашу,
Ехаў з места Паўлючонак,
А празваньне меў «Жучонак»,
Гаспадар быў зь вёскі нашай,
Ўнучак Паўла, сын Антося
(Той быў к пану дапушчоны),
Баўтрамеем быў хрышчоны,
Чалавек быў з мухай ў носе.
Едзе ў страсе: цёмна, ціха…
Ў дальнім лесе хтось рагоча…
Уляпіў у цемню вочы,
I здаецца… Што за ліха?
Нехта йдзець сярод гасьцінца,
Пэўне, двое, штосьць гамоняць.
«А каго тут чэрці гоняць?» —
Аж падняўся на драбінцэ.
Бачыць: нейкіх аж тры цені
Убок зышлі і разам сталі.
Пад’язджае. Ўсе аддалі
Хвалу божаму іменю.
«Хто тут блудзіць?» — запытаўся
Баўтрамей ў ліхой трывозе,
Бо тагды, па той дарозе,
Не адзін гультай бадзяўся.
«Старцы, дзядзька! — Кныш, Вароба
З Краснай Долі, Крук Нічыпар…»
«А бадай жа вас Люцыпар
Ці напасьніца хвароба!
Чорт вас водзіць тут, галыткі,
Добрым людзям на спатканьне,
Хай вас трасца…» — «Годзе, пане?
Час пакінуць звычай брыдкі, —
Кажа Кныш. — Ці ты маленькі,
Што на нас дарам злорачыш[8]?
Нам хады не запярэчыш
Па гасьцінцу. Можа ўсенькі!»
«Нас ня лай, — Вароба прэціць, —
Бачыш, ночка: допуст боскі;
Хоць ня многа вёрст да вёскі, —
А ўсяго здалееш стрэціць.
Лепш зрабі ты па-хрысцьянску,
Падвязі, памей к нам ласку»
Змардаваліся мы цяжка, —
Чымся лаяць па-паганску».
«Вох, разумны дзе знайшоўся!
Хочаш езьдзіць надурніцу?
Маеш дулю, пане Грыцу!
Не з такім, браток, зышоўся!»
Сьвіснуў пужкай па канёчку,
Мэрам бічык, а ня пуга:
«Но, Буланы! Но, шаўлюга!
Марнаваць ня сьлед нам ночку».
«Гэй, суседзе, — Кныш зноў крача, —
Дай прысесьці ж на драбінку!
А у цяжкую гадзінку
Мы заплацім па-жабраччу».
«Ну, ну, як жа, — маеш збыткі! —
Так Баўтрук ў адказ рагоча. —
Ходзіць ў латах, яшчэ хоча
Заплаціць; а чым, галыткі?»
Тут Нічыпар рыкнуў басам,
Моўся той мядзьведзь з дубровы
(Голас надта меў здаровы):
«Падвязі да карчмы, васан!»
«Што дасьце?» — Баўтрук на гэта.
«Што ж у нас? Кіі, ружанцы…»
«Дык прасіце, абарванцы,
Хай лазаты дасьць карэту!»
Ўдарыў лёйцам. Конь падскочыў,
Як падстрэлена казуля.
«Лепей чорта падвязу я!» —
Баўтрамей пад нос мурмоча.