— Ман ба Ғалламайдон меравам…
Ҳамаро ҳушу ёд пурра ба саволу ҷавоби тақдирсӯз банд буду касе ба умқи сухани кӯдак сарфаҳм нарафт. Фақат як мӯйсафеди гаронгӯш ба вай мароқ зоҳир кард:
— Баландтар гап зан, ки намешунавам. Эй бача, чӣ гуфтӣ?
Бадеуддин бо хунсардие, ки хоси кӯдакон набуд, сухани қаблан гуфтаашро оромона, ҳарф ба ҳарф бори дигар бо овози баланд такрор кард. Мӯйсафед сари афсӯс ҷунбонда, бо надомат хитоб кард:
— Вой бар ману вой бар мо! Калонҳо тарсу шинему кӯдак довталабӣ кунад!! Ин кори ношуданӣ, эй бача, рав, аз буҷулбозӣ намон!
Гапи мӯйсафедро садри маҳфил ҷонибдорӣ кард:
— Эй аҷаб! Ду бузургвори мӯътабарро шофеъ кардем, суде пайдо нашуд. Акнун ин кӯдак, ки аз даҳонаш бӯйи пистон меояд, Хуҷандро балогардон шуданист!? Ин амал магар хилофи мантиқ нест?
Бадеуддин нагузошт, ки оташи баҳс баланд забона занад:
— Эй мӯҳтарамон! Пирон сухан ба таҷриба гуфтаанд, ки бе таваккал ба мақсад расидан душвор аст. Орифон фармудаанд, ки «ал-ғариқу ятааллоҳу би кулли шайъин», яъне «ғарқшаванда ба ҳар чиз дармеовезад». Маро иҷозат диҳед ва дуо кунед, ки зеҳни тезу лафзи поки кӯдакӣ корбаст кунам, то зиндагии хушбахтона дар шаҳрамон гусаста нашавад.
Аз алфози қавӣ бузургсолонро дили холӣ андаке пур гардид. Азбаски дигар довталаб надоштанд, ночор писархонди пайғамбари Худоро ба Худои меҳрубон супориданд ва дуои ом ба осмон расониданд.
Бадеуддин чун ба Ғалламайдон расид, хандаю таъна ва ғалмағали сипоҳиён баланд шуд. Вале Гӯрмол бо зӯри нигоҳ ҳамаро хомӯш гардонду саволи аввала такроран пурсид ва чунин ҷавоб шунид:
— Шуморо ба Хуҷанд роҳнамо овард. Ана он бози сафеди баландпарвоз, ки сари китфи шумост!
— Пайкари кӯчак дорӣ, аммо хиради бузург! — бо чунин тавсиф аз ҷавоб қонеъ шудани худро маълум кард Гӯрмол. — Акнун бигӯй, ки чаро шаҳри Хуҷанд маро дилписанд уфтод?
— Касеро он ақл набошад, ки ниҳони дили подшоҳ донад! Вале баъзе нуктаҳо маро аён аст. Агар иҷозат бошад, муфассал шарҳ диҳам.
— Раво бошад!
— Шумо кишваркушоед, аммо бароятон тадбир ва тазвир муқаддам аст аз сӯхтор ва куштор! Зеро хуб медонед, ки мусулмонҳо кирдори некро носипос нестанд:
Касе, ки некӣ андешад ба ҳар кас,
Ба некӣ дар ҷаҳон соҳибқирон аст!
Ин байти Адиб Собирро шайхи бухороӣ Алӣ Имониддин ба падаратон бахшидааст, ки ҳар ду пиру мурид буданд. Падар ин байтро дар замири шумо ҷой кардаасту шумо аз ҳама пешиниён донотаред, ки на бо ҷангу ҷидол, балки бо нармию савол мехоҳед Хуҷандро ба даст оред…
Ҳоқони бузург аз суханҳои ҷаҳоннодида кӯдаки сутург ҳайратзада гашту забони савол ба ком кашид ва Бадеуддинро ҳайсият66 бахшид. Зеро пирамардеро аз қабилаи худ пеши назар овард, ки ба чашми ҳамсӯҳбаташ нигаристан ҳамон замиру ниҳонашро ва гапи дилашро бехато мехонд ва пешомади ҳар хоҳишмандро бехато муайян мекард. Лекин аз ҳама аҷибаш… аҳли савод набуд!
Гӯрмол он мӯйсафеду ин кӯдакро хаёлан муқоиса намуда, бори дигар бовар кард, ки ҳақиқатан ҳам бузургӣ на ба сол, на ба мол, балки ба ҳол аст! Кӯдаке бо чунин ақлу фаҳмиш ва хираду дониш метавонад ҳама оламро тасхир намояд! Ба ин тоифа инсонҳои ғайримуқаррарӣ шак овардану шубҳа кардан гуноҳ аст!
Эҳтироми подшоҳӣ бо сухани зайл ифода ёфт:
— Аҳсант, эй шоҳписар! Аз тифлӣ ба кори ҳақ машғул будану илм омӯхтан ва некӯ сухан гуфтану доноӣ берун овардан беҳтарин ҳунар аст! Зиракӣ ва доноӣ эҳтироми бузургро сазовор аст!
Маро, ки дӯстком кардӣ, акнун дӯсткомӣ аз ман ситон ва ҳар чӣ хоҳӣ, бихоҳ!
Бадеъуддин филфавр саҷдаи шукр баҷо овард ва гуфт:
— Саховати аълоҳазрат ғояти ҷавонмардист. Вале мо тамаъҷӯ нестем. Зеро тамаъ иборат аз се ҳарф асту ҳар се миёнтиҳӣ! Агар ба ҳаҷми як пӯсти гов маро замин диҳед, умрбод шукргузорӣ мекунам…
Подшоҳи қарохито дархости Бадеъуддинро ҳаваси кӯдакона пиндошта, амр дод, ки барзагови аз ҳама калони парворӣ забҳ кунанд. Пӯсти говро пеши пойи кӯдак андохта, ҳама ба мароқ менигаристанд, ки чӣ кор мекунад. Бадеъуддин оромона аз ҷайб кордчаи алмостеғ бароварду пӯстро бо ҳавсалаи том ришта-ришта бурид. Баъд торҳоро ба ҳам пайваст ва ду сипоҳиро фармуд, ки ресмони аз пӯсти гов ҳосилшударо гирдогирди Хуҷанд кашола кунанд…
Гӯрмол чун шаҳри Хуҷандро ресмонпеч дид, фаҳмид, ки расанбозиро бохтааст. Вале аз қавлаш нагашту «як таноб замин ба шоҳписари Хуҷанд бахшидем. Аз ин баъд чашми бад аз хоки поки ин шаҳр дур бод!» гуфт. Ин сухани таърихӣ, ки дар Ғалламайдон садо дода, бо мӯҳру имзо тасдиқ гардид, барқвор ба шаҳристон расид ва марду занҳо баробар оҳи сабук кашида, Бадеъуддинро балогардони Хуҷанд номиданд. Шукр ба Худованди меҳрубон гуфтанд, ки дигар қатрае хун ба хоки пок наяфтод ва Хуҷанд аз офат наҷот ёфт. Шоира Маҳастӣ подшоҳи қарохито ва ҳам Бадеъуддини ҳаштсоларо баробар мадҳу сано хонд, ки яке шаҳре ба як суоле бидоду дигаре шаҳре ба як ҷавобе гирифт…