Ки аз Худой набудам, ба дигаре пардохт.
Нигаҳ кун, ки чӣ ҳолам бувад дар ин соат,
Ки дар тавилаи номардумам бибояд сохт.
Дар ҳолати ман раҳм оварду ба даҳ динорам аз асирӣ бозхарид ва бо худ ба Ҳалаб бурду духтаре, ки дошт, ба никоҳи ман даровард ба кобини сад динор. Он духтар бадхӯй, ситезарӯй, нофармон буд, забондарозӣ карда, айши маро талх гардонд:
Зани бад дар сарои марди накӯ
Ҳам дар ин олам аст дӯзахи ӯ.
Зинҳор аз қарини бад, зинҳор:
Ва қино раббано азобан нор!99
Боре забони тааннут100 дароз карда гуфт:
— Ту он нестӣ, ки падарам туро аз фаранг ба даҳ динор бозхарид ва халос кард?
Гуфтам:
— Бале, ба даҳ динорам халос карду ба сад динор ба дасти ту гирифтор!
Нури гетифурӯзи чашмаи ҳӯр
Зишт бошад ба чашми мушаки кӯр!
Атои падар ба хатои духтар бахшидаму аз Ҳалаб фирор карда, сайру тамошои олам пеш гирифтам. Инак, дар роҳи Хуҷанд бо ду соҳибҷамоли арҷманд дучор омадам:
Яке гуфт: — Аз ин навъ шириннафас,
Дар ин шаҳр Саъдӣ шиносему бас!
Соҷида нигоҳи латифе ба Нигина афканду булбули ҳозирҷавоб шуд:
— Гуфти дугонаам дуруст. Ҳама шуморо мешиносанд, чунки берун аз диёри худ ҳам обрӯи бузург доред! Бисёр духтарон бо шоири машҳур ҳамсӯҳбат ва ҳамнишин шуданро орзу мекунанд…
— Эй духтар, андоза нигаҳ дор, ки муболиға аз ҳад гузарондӣ! Саъдӣ ҳар замоне мурғи шохи дигар нест ва бо хаёли каҷ умри азиз зоеъ намекунад. Аммо:
Инсоф медиҳам, ки латифону дилбарон
Бисёр дидаам, на бад-ин лутфу дилбарӣ!
Дугонаи ту Азро асту як карашма кунад, сад ҳазор дил мебарад!
— Карашмаро фаҳмидам, аммо «азро» чист?
— Духтари покизаю дӯшизаю бокираю афифа Азро асту номи маъшуқаи Вомиқ… Байте ба Азрои замон мебахшам:
Дидор менамоию парҳез мекунӣ,
Бозори хешу оташи мо тез мекунӣ!
Нигина фаҳмид, ки навбати сухан ӯро расид. Бо табассуми ширин гуфт:
— На парҳезкору на тарснокам, устод:
Наям чу об, ки бо ҳар касе даромезам,
Наям чу абр, бар ҳар касе гуҳар пошам!
— Байти Ҳоқонӣ бамаврид ёд кардӣ, вале агар ба ҷойи «гуҳар пошам» мегуфтӣ ки «гуҳар резам», беҳтар мешуд…
— Бигзор чунин бошад, ки ифодагари ҳоли ман мешавад. Зеро подшоҳон гуҳар пошанду духтароне мисли ман хунинҷигар, аз дида гуҳар резанд. Бовар кунед, устод, лаҳзае хомӯш нишастанам аз сари сӯз буду нолиши ҳозираам аз сари дард аст ва гиряҳо дар парда дорад чеҳраи хандони ман! Дар асл, оби Сайҳун ва Ҷайҳун ашки ду чашмони ман аст…
Тапиданҳои дилам нола шуд оҳиста-оҳиста,
Расотар гар шавад, ин нолаҳо фарёд мегардад!
— Фаррухӣ аз ёри сангдил менолид. Ту аз дасти кӣ фиғон дорӣ? Туро ба ин ҳол кӣ афканд?!
Нигина ашки чашм пок карду саргузашти худро аз аввал то ба охир — ҳама лаҳзаҳои нишотбахшу ғамангез, муколамаю андешаҳо, маслиҳату насиҳатҳо, шебу фарози парвози кабутари ҳарам, ҷилваи кабки дарӣ, саргардониҳои оҳуи рамидаро мухтасару мӯъҷаз нақл намуд ва дар хулосаи калом гуфт:
— Дар шабонарӯзи охир гаштаю баргашта толеъ баркашидам, то мизони дуруст дарёфта, мавзуни хеш гардам. Ман нармшона наям, лек сангдил ҳам нестам ва лутфи дӯстро арҷ мегузорам. Зеро медонам, ки нақш аз гилем меравад, аммо аз дил намеравад. Шукр мегӯям, ки маро дӯсти мухлис ангуштшумор аст. Вале афсӯс мехӯрам, ки ҷони дигару умри дигарбора надорам, то нисори ҳамагон кунам… Ҳайронам чӣ кор кунам??!
— Эй хоҳари ҷон, ман ҳақ надорам, ки ба ту маслиҳат диҳам, лекин хомӯш нишаста ҳам наметавонам, — бо оҳанги узр лаб ба сухан кушод Соҷида. — Ту аз ман хубтар медонӣ, ки ганҷ бе ранҷ ҳосил намешавад. Лекин ту шукр гӯй, ки муштипар нестӣ, аз зулму бедоди сарпанҷаи бераҳме ранҷу нола надорӣ ва Худо агар хоҳад, аҷри ранҷкаш бистари хоби роҳат мешавад. Дил фарох дор ва минбаъд ранҷу азоби ишқро ба ошиқ супор. Зеро ту духтарӣ, бар ошиқон аз ошиқон ошиқтар нашав! Дар ишқ шайдоӣ накун ва бар хира раъноӣ макун! Ҳеҷ аз ёд набарор, ки дар олами ишқ ошиқкушӣ савоб аст…
Шарофиддин дарҳол ба ҷумлаи охирин эрод гирифт:
— Гапи ин маҳи ошиқкуши айёр саҳеҳ нест. Оре, ошиқкушӣ савоб аст, аммо ошиқ аз ошиқ фарқ дорад. Эй хоҳари ҷон, хоҳиши аввал ин аст, ки ошиқони булҳавасу гулҳавас аз ошиқони муштоқ ва мухлисони самимӣ ҷудо намою фақат ба ошиқи ғош арҷ гузор…