— Инаш чӣ хел ошиқ?? — пурсид Соҷида бо шигифт.
— Ман барин ошиқи ба ифрот расидаи шайдо! — фурсати худнамоӣ аз даст надод Шароф. — Ту, ки шеър намехонӣ — намедонӣ! Лекин бовар дорам, ки дугонаат шоҳбайти Рӯдакиро азёд медонад:
Хештан пок дору бе пархош
Ҳеҷ касро мабош ошиқи ғош!
Маслиҳати дуюм ин аст, ки ба сурати мардон не, ба сирати ошиқон арҷ гузор, то муроди дилат табъи дил ҳосил шавад.
Маслиҳати сеюмро аз ақли худ нею аз китоб мегӯям. Оқилон фармудаанд, ки агар хуршед ғоиб гардад, аз рӯшноии моҳ талаби ҳидоят кунеду агар моҳ нопадид гардад, аз нури ситора роҳи рост ёбед. Орзу мекунам, ки туро дар интихоби ошиқи ғош Худо мададгор шавад ва дар базми муҳаббат ҷоми хушдилӣ бар каф ояд!
Нигина ҷавобан ба орзуи хуби шоири истаравшанӣ сари таъзим фуруд оварду ҳар се баробар ба Саъдӣ нигаристанд ва ӯ муштоқонро маътал накард:
— Дар идомаи ташбеҳи офтобу моҳу ситора ҳикояте мегӯям барои ошиқони роҳи саодат:
Булбул шаби дароз гирди гул дар парвоз омада, бо шавқ нағмаҳои дилфиреб дар соз оварда, ба овози хеш ғарра шуда, бо гул рамзе мегуфт.
Боди сабо, ки дар миён ғамза мекарду нози гулу ниёзи булбул мешунид, якеро хобонид ва дигаре шукуфонид ва худ баҳрае том бардошт…
Суханҳои Саъдӣ масал асту панд,
Ба кор оядат, гар шавӣ корбанд.
Эй гули навруста ва азизи дилу дида, аз такаллуми шоир маранҷ ва ҷавҳари сухан шунав: асло гули рӯйи сурх заъфарон макун, ки гулолаи101 мушкини ту бартар аз тоҷи хусравону ҳокимон асту шоҳони ҷаҳон бар остони ҷалолат сар ниҳодаанд:
Агар гулолаи мушкин зи рух барандозӣ,
Кунанд дар қадамат ошиқон сарандозӣ!
Эй гули пиёда дар шоҳроҳи муҳаббат, акнун насиҳате аз Саъдӣ шунав:
Ту бар сари қадри хештан бошу виқор,
Бозиву зарофат ба надимон гузор!
Ту худро кабутару кабки зарринқафас гуфтию ишорат кардӣ, ки Момои Самарқандӣ туро оҳуи шергир хондааст. Ин шоираи фасеҳбаёнро медонам ва медонам, ки вай дар шохи оҳу будани бароти ошиқон ва давоти шоиронро медонад. Агар шикори шери фалак туро ният бошад, ҳарчанд бо бахт ҷадал наметавон кард, гурги фарбеҳу шағоли лоғар аз ҳисоб барор ва худро асло оҳуи ҳарам машумор, ки гирди Каъба мегардаду ҳеҷ мусулмон ба шикораш ҷуръат намекунад. Азбас нагӯянд аз ҳарам илло ба маҳрам, махсус ба ту мегӯям: ҳарими дари арбоби муҳаббат бош ва байти Анварӣ шиори хеш гардон:
Чашми ту оҳуест бас нодир,
Ки ҳама сайди шери нар гирад!
Саъдӣ мисраи дуввум дубора хонду асо бар замин зад ва хитоб кард:
— Эй Нигини дили шоир! Ту болбурида кабутар наӣ,ва агар ба рақс наёӣ, шигифт ҷонварӣ! Ту он наӣ, ки чун ғойиб шавӣ, аз дил биравӣ. Дигар магӯй, ки «ман тарки ишқ хоҳам гуфт», зеро агар зулфат чун шаби торик аст, рӯят чун бадри мунир роҳнамо ва илҳомбахши шоирест, ки дӯст дорам, ҳама умр насиҳат гӯям, вале алҳол ҳайронам: куҷо равад магас аз коргоҳи ҳалвоӣ?!
Ба карашмаи иноят нигаҳе ба сӯи мо кун,
Ки дуои дардмандон зи сари ниёз бошад!
Ҳарфи охири маро асло фаромӯш макун: ту муфаттин, ман муфаттан!102 Дигар ошиқон ҳама бозанд, лек Саъдӣ шаҳбоз!
Акнун шод бошу қадам бебоктар неҳ ва дигаронро мужда деҳ, ки кӯҳи Рухак фатҳ гардид ва, ана, шаҳри Хуҷанд чун дар кафи даст омад падид!
Ҳамсафарон мисли ду ҷуфт кабутари озодбол муддате дар суфасанги болои кӯҳ нишаста, дами беғам заданду обу ғизо тановул карда, аз тамошои манзараҳои атроф баҳри дил кушоданд. Нигина аз панду ҳидояти Саъдӣ, ки мисли шаббодаи Рухак рӯҳафзо буд, баҳраи том бардошта, арзи миннатдорӣ карду байте шогирдона хонд:
Гуле бишкуфт зебо ин замонам,
Худоё, зери он хоре намонам!
Ман гуфтан мехоҳам, ки…
Саъдӣ ба ҳукми қофиласолор вайро аз сухан боздошт:
— Чӣ гуфтанатро фаҳмидам, вале шеъри пурнуқсон қабул надорам. Зеро дар олам гуле бе заҳмати хоре набошад! Агар
Як гули мақсуд дар ин бӯстон
Чида нашуд бе мадади дӯстон!
мегуфтӣ, ба маротиб беҳтар мешуд. Вале таҳлилу муҳокимаро мавқуф мегузорему қиссаҳои сарироҳӣ ва муаммоҳои кӯҳи баландро дар шаҳри азим файсала мекунем. Зеро ба манзил нарасад пургуфтор ва каҷрафтор! Шайхи мӯътабар моро интизор!