Хайр, ман ба мулоқоти Чингизхон меравам. Ҳозо явмун ъасибун!140 Ин рӯзи душвор асту хоҳ бинавозад, хоҳ бикушонад, барои ҳифзи Хуҷандам сеҳри сухан сипар мекунам, то балою мусибат ба роҳат мубаддал гардад ва ҳеҷ вақт Хуҷанд лонаи чуғз нашавад. Валлоҳу аълам бис-с-савоб ва илоҳи-л-марҷаъ ва-л-маъоб. Ва ҳува асдоҳу-л-қоиман ва ҳува аълам. Ал боқӣ ва-д-доим ҳува Аллоҳу азза ва ҷалла141. Омин.
* * *
Шайх Маслиҳатдин вурроаи сафеди оҳарӣ — ҷомаи хосаи сӯфиёна бар дӯш андохту ба заврақ нишаст ва ҷон дар хатар ниҳода, ҳамроҳи Шайхи бухороӣ ба соҳили рости Сайҳун гузашт. Ончунон боэҳтиёт ба замин фуромад, ки кафши пояш заррае лойолуд нашуд.
— Подшоҳони мо чун кӯдакони хурдсоланд, — лаб ба сухан кушод Зангӣ Бобо, ки мехост, ҳамсафарашро аз хулқу атвори Чингизхон пешакӣ огоҳонад. — Агар ба онҳо ҳарфи муболиғат ба оҳанги хушомад гӯед, аз эшон табъи дил бахраманд мешавед. Аммо шоҳи муғул одами дигар ва аз олами дигар аст… Фаровонсуханӣ ва тамаллуқро намепарастад…
Бузургвори Хуҷанд лаҳзае аз роҳгардӣ истода, ба рӯйи Пири чӯпонҳо бо назари илтифот нигарист ва байте аз Фирдавсӣ хонд:
Ба ҳар ҳафт кишвар зи ман огаҳист,
Ситора рухи равшанамро раҳист!
Шайхи Бухоро муҷримона сар ҷунбонд ва бо шоҳбайти Муизӣ ҷавоб гардонд:
Узр дорам, гар ҳунарҳои туро натвон шумурд,
Қатраи борони наврӯзӣ шумурдан кай тавон?
Шайх Маслиҳатдин базавқ хандид ва пурсид:
— Магар шоҳи оламхоҳи муғулро хаймаву хиргоҳ нест? Чаро саропарда намезанад ва лашкариёнаш ба лаби об чун лулиён фуруд омадаанд?
— Чингизхон аз ширинию лаззати подшоҳӣ ҳанӯз воқиф несту муғул ба ғалабаи осон ва фатҳу нусрати ройгон одат кардааст. Вале Мирмалики шумо шасти шоҳи азхудрафтаро гардонд…
— Дар васфи Ғазанфари Хуҷанд фақат як ҷумлаи кӯтоҳи таърифӣ кам аст! Мирмалику ёронаш афсонаи шикастнопазир будани Чингизхон ва далерию паҳлавонию буқа будани муғулҳоро дарҳам-барҳам шикаста, ба оби дарё афканданд! Коре, ки ҳокимони дигар шаҳру вилоёт ба чилу панҷоҳу сад ҳазор сипоҳӣ карда натавонистанд, садри Хуҷанд бо ҳазор шермард ба сомон расонд!!
— Аз Чингизхон зиёдтар ман дар шигифтам, ки чаро чунин шуд?
— Чингизи иргиз, ки бо зӯри ҷоду ва харгӯши тилисмбастааш Хоразмшоҳи Кабирро ҳаросон ва гурезон кард, бо қудрати сеҳру афсунаш натавонист моро мисли дигарон дижам кардан…
— Дижам калимаи лаҳҷавист?
— Не. Ин вожаи ориёист!
Бикардем ҳар ду пархош ба ҳам,
Дили Темучин гашт аз ғам дижам.
Яъне, ҳосили калом ин аст, ки Темучини сеҳргар бо ҷодую афсун чашму дили равшани моро тираю хира карда натавонисту ба шикастани эътиқод ва диёнати мо зӯраш нарасид! Дар натиҷа ваҳдат ва сафи ҷамъи мо парешон нашуд. Яъне Чингизи ҷодупарвар худ побанди дижам гардид ва ба муросо гаравид…
Пас аз истиқболи гарм ва изҳори адаби тарафайн Шайх Маслиҳатдин болои намадзине, ки ба рӯи санги аз кӯҳ оварда, устувор карда буданд, оҳиста биншасту дуои ҷулус хонд ва Чингизхон низ беихтиёр баробари ӯ даст ба рӯй кашид. Ходимон болои санги чаҳоркунҷа матоъ густурда, дар явлоғӣ-косаи мисини дастадор барои ғизохӯрии сарбозон чанд пора гӯшти дампухт ва се пиёла об оварданд. Шоҳи муғул бо лафзи шикастаи хуҷандӣ «Канӣ, марамат кунанд!» гуфту то Шайхи Бузург ба хӯрдан ибтидо накард, ором нишаст. Бо ишораи вай тарҷумон ба меҳмонон фаҳмонд, ки гӯсфандро қассоби самарқандӣ забҳ кардааст, яъне хафакушти муғул нест ва ҳалол аст. Он гоҳ Пири мӯътабар порае насиба гирифта, зери чашм Чингизро нигарист. Вай марди баландболои китфпаҳн ва шигарфҷуссае буд тахмин шасту панҷсолаи борикмӯйлаб, аммо як қабза риш ва мӯю рӯйи кашидаи сапед дошт, гурбачашме дар ғояти бардамӣ ва зиракӣ менамуд. Ҳайбати нигоҳаш далолат бар он медод, ки доно асту қаттол, маъмур асту хасмшикан, одил асту хунхор, далер асту хунрез… Дар чароғаки чашмаш чанд шайтони хурду бузург ҷастухез карда, вайро ба макру фиреб ва ҷангу ниҳеб даъват мекарданд. Вале Шайхи Кабир ҳарчанд зеҳн монд, дар чеҳраи пажмурдаи шоҳи пурсалобат ғурур ва шамотат надид ва донист, ки вай аз ғаму ранҷи дигарон беҳад шоду хурсанд нест. Кашфи ин нишонаи неки одамиятро фоли хуб ҳисобид ва азбаски об наметавонист хӯрд, шир хост. Ходимон ба ҷустуҷӯ рафтанду Чингизхон гуфтушунид оғоз кард:
— Мехостам, бо Шайхи уммати ислом имрӯз самимона сӯҳбате кардан, ба шарте Ирвес халал нарасонад…
Тарҷумон шарҳ дод, ки шоҳи муғул Мирмаликро «Ирвес» лақаб додаасту маънояш Паланги обист.
141