Султон Санҷар ана ҳамин рӯйдодро дар назар дошта, «мо соф шудем» гуфт. Лек шоир Анварӣ баъди як лаҳза хомӯшӣ ҷуръат пайдо карду лаб ба гуфтор кушод: «Зиндагии подшоҳи ҳумоюнбахти мо дароз бод дар сиҳҳати бадану фарози умр! Он чӣ, ки фармудед, ғояти ҷавонмардист. Ҳусни раъй ва риояти каломи шумо тафохури мост. Аммо оқилон фармудаанд, ки кори мори думбурида нест кори сарсарӣ»
Султон бо оҳанги қатъӣ посух гардонд: «Эй шоири меҳрубон! Ҳар чӣ мегӯӣ, ҳама рост асту дуруст. Аммо аз касе қарздор будани подшоҳ хуб нест ва пайдост, ки дар олам ягон сир дар нуҳуфт намонад. Мо шарти банданавозӣ ба ҷо овардем ва пой аз гил баркандем. Агар он гандападар боз ба рағми мо сар бардорад, сад пора накунамаш — Санҷар набошам!»
Аксулсадои дӯғу даранги салчуқшоҳ аз гӯшҳо дур нарафта, хоразмшоҳ дигарбора сар бардошт ва савораҳои бодпарвози ӯ ба тасарруфи Ҷанд раҳсипор шуданду қади роҳ дигар вилоятҳои соҳилии Сайҳунро забту ғорат намуданд.
Султон Санҷар бағоят дар хашм шуд ва сипоҳиёнро дастур дод, ки Ғӯрганҷ ба хок яксон кунанд. Ин амрро шунида, Отсиз балоро аз пойтахт дур андохт ва қалъаи Ҳазорасп размгоҳ қарор дод. Лашкари салчуқ ин дижи қадимаро ба муҳосира гирифтанд. Шоир Анварӣ чун ҳамеша дар рикоби Санҷар буд ва дарҳол силоҳи хеш ба кор андохта, дар мадҳи Санҷар рубоие навишт:
Эй шоҳ, ҳама мулки ҷаҳон ғасб турост,
В-аз давлату иқбол ҷаҳон насб турост.
Имрӯз ба як ҳамла ҳазор асп бигир,
Фардо Хоразму Ҳазорасп турост!
Бо амри Санҷар ин навиштаро ба тири камон печонда, ҷониби қалъа парронданд.
Отсиз рубоиро бо тамасхур қироат карду шоири дарбори худро бо табассум нигарист. Рашиди Ватвот дарҳол давот ба даст бигрифт ва ҷавобияи зер рӯи коғаз овард:
Шоҳо, ба ҷомат маи соф аст, на дурд,
Аъдои туро зи ғусса ғам бояд хӯрд.
Гар хасми ту, эй шоҳ, бувад Рустами гурд,
Як хар зи Ҳазорасп натавонад бурд!
Чун ҷавобия ба самъи Санҷар расид, мисли раъд ғуррид ва амр кард, ки Ватвотро дастгир карда, ба ҷазои алим гирифтор кунанд.
— Баъд чӣ шуд?
— Баъди ду моҳи муҳосира шоир, бо ҳукми тақдир, бандӣ шуд ва султон фармуд: «Ватвот садпора кунед!»
Рашидадин хандид ва гуфт: «Эй шоҳи олам! Раъйи Шумо олист. Аммо иҷрои он номумкин аст!»
Шоҳ пурсид: «Чаро?!» Шоир гуфт: «Ватвот паррандаест хурдакак. Онро садпора кардан амрест муҳол! Лутф намоед ва бифармоед, ки Ватвот дупора кунанд…»
Аз лутфи бамаврид Салтон хандид ва гуноҳи шоир бубахшид…
Бо чеҳраи хандон аз гуноҳи Отсиз ҳам гузашт. Вале ин охирин сулҳу охирин ҷанги ду султони ғаюр набуд. Ба ибораи Ватвот «таазуроти ботил ва таҳаккумоти фосид» эшонро то нафаси охир дунболарав шуд. Ба ҳукми сарнавишт ҳар ду дар як сол — пешу қафо ҷон ба ҷаббор супориданд ва ғайри ин қазия аз давлату сарвати беҳисоби худ ҳатто нонпорае бо худ набурданд…
Нигина муддате хомӯш истода, шунидаҳояшро ҳазм карду бесаброна пурсид:
— Пас аз Отсиз навбати подшоҳӣ ба кӣ расид?
— Ба Эл Арслон! — гуфт Сайфуддин ва афзуд. — Вай инсони азиз буд, аммо ҳукмрони оҷиз. Аввали кораш бебарор буду оқибати кораш бахайр нашуд. Қариб буд сулолаи Хоразмшоҳиёнро аз тахту тоҷ маҳрум гардонад…
Шоири таърихдон болои ароба беҳаракат нишаста, қиссаҳои талхи он рӯзгоронро муфассал ба забон овард:
– Ҷисми Отсиз дар Ҳабушон фалаҷ гашту писари калониаш Эл Арслон, ки то лаҳзаи вопасин дасти рости падар буд, дар ҳузури шоҳидони мӯътабар камари мурассаъ — аломати хоссаи подшоҳиро соҳиб шуд. Вале дар пойтахти мамлакат — Ғӯрганҷ гапу кор дигар буд. Сулаймони бекамар — писари хурдии Отсиз беиёру бедаринг ба тахти подшоҳӣ нишаст! Ин ҷавони худхоҳ ва худрой Алхитой лақаб дошт, зеро аз хурдсолӣ панду насиҳати ягон касро ягон зарра ба маҳаки эътибор намегирифт ғайр аз сухани амакаш Юсуф ва атобакаш8 Улуғбек…
Аз аҳдшикании наздиктарин наздикон ранҷу доғи Эл Арслон саъбтар шуду мотами дили валиаҳди ҷомасиёҳ аз ҳад гузашт. Зеро ноҷавонмардии бародари ҳамхун аз мотами орзуҳои шоҳонаи ӯ дарак медод. «Бишкан сараш, чу аҳд бишкаст!» — зери лаб ғуррид Арслоншоҳ ва амирону сипоҳонро водор намуд, то барфавр савганд бар забон оваранд, ки сари иродат аз хоки пои ӯ барнамедоранд. Дигар фурсати истихора набуд ва азбас дар сиёсати салтанат таъхир тадбир нест, оҷилан аз Хуросон ба Хоразм шитофта, Сулаймоншоҳу Юсуфу Уғулбеку думравони эшонро беамон ба қатл расонд ва аз бадхоҳон ғами дил ситонд.
Бо вуҷуди ин аз ғам осуда нашуд. Зеро кӯчиёни биёбонӣ аз рӯи мақоли «марги хар бошад сагро арӯсӣ» амал карда, ҳалокати Отсиз ва кашокаши писарҳои ҷоҳталаби ӯро фурсати муносиб дарёфта, вилояти Ҷанд ва атрофи онро зарбу ғорат карда буданд. Эл Арслон, ки аллакай Шери жаён лақаб дошт, боз чун раъд ғуррид ва шамшери ислом бар сари бединҳо чун раъд дурахшид. Шоҳи ғолиб бо сари баланд ба Ғӯрганҷ баргашту баъди иди Рамазон рӯ ба Хуросон гардонд, то орзуи хазонгаштаи падар зи нав сабз гардонад. Аз сарҳади кишвари хеш қадаме чанд нагузошта, шаҳри Насо осон забт намуд ва бо лашкари гарон сӯи Нишопур роҳ пеш гирифту бо як ҳамла онро ишғол намуд. Бо мурури замон Байҳақу Сабзавор, Рай, Абҳару Занҷону Қазвинро низ тобеи худ кард ва ба чор атроф фатҳномаҳо фиристод бо имзои Тоҷ-ад-дунё ва-д-дин, Малик-ат-турк ва-л-аҷам Эл Арслони Хоразмшоҳ. Аммо… азбаски қарахитоиён чанд сол боз хироҷи ваъдакардаи падар ва писарро нагирифта буданд, баъди тохтутози бебарори Эл Арслон ба Самарқанду Бухоро тоқаташон тоқ гашту ба Хоразм ҳамлаи шадид карданд.