Следуя поставленной цели, святитель Феофан Затворник в переводе творений преподобного Григория Синаита не везде соблюдал требования дословности, произвольно урезая переводимые места и сохраняя в них одни вольно передаваемые мысли. Для иллюстрации приведём ряд греческих фраз, отсутствующих в переводе епископа Феофана:
...Τῆς ὑψηλὸς λίαν, ὡς εἶναι τρίτον ἕως οὐρανοῦ, καθὼς οἱ ἱστορήσαντες φάσκουσι... Οὔτε οὖν τελείως ἐστὶν ἄφθαρτος, οὔτε πάντῃ φθαρτός[384].
Ἔθος γὰρ τῇ Γραφῇ ἁπλῶς περὶ τῶν τέως ἀπόρων ποιεῖν τὴν κατάφασιν καὶ ἀπεριέργως[385].
...Ταπείνωσις, ἡ τῆς ἀγάπης ἀρχή...[386]
Δι’ ἐκείνων γὰρ αὗται καὶ ζῶσι καὶ ἐνεργοῦσι, καὶ ἀμφοτέροις τὸ ζωτικὸν συγκέκραται πνεῦμα. Ἀῤῥωστεῖ γὰρ κυρίως ὁ ἄνθρωπος, ὅτε τὴν γενικὴν τῶν παθῶν ἀσθένειαν ἐπιφέρει, ἐν τῷ νοσοκομείῳ τῆς ῥᾳθυμίας ἀεὶ κατακείμενος[387].
Что касается непереведённых святителем отдельных греческих слов и целых выражений из подлинника творений преподобного Григория, то примеры такого опущения могут быть указаны во многих местах греческого текста творений. В сочинении «Κεφάλαια δι’ ἀκροστιχίδος» пропуск имеют гла́вы: 8 (выпущено χωρὶς χυμοῦ); 10 (выпущено διηνεκῶς и начиная со слов ὅθεν διερχόμενος до конца главы); 11 (выпущено φασίν; ἀνθρώπῳ; κἂν φθαρτὸν φέρῃ σῶμα διὰ τὴν πρόσκαιρον ζωήν); 18 (выпущено προσευχῆς); 19 (выпущено νοῶν); 27 (выпущено συναϊδίου); 29 (выпущено ἄποιος и περιχώρησιν); 30 (выпущено ἀπερίγραπτος γάρ); 32 (выпущено ἀληθῶς); 39 (выпущено со слов ὥσπερ γὰρ ἡ νὺξ ὑπνῶσαι до конца главы); 41 (выпущено πρὸς συμπλήρωσιν); 42 (выпущено ὑπερφυῆ); 47 (выпущено со слов ἢ τυχὸν καὶ καθαρθεῖσα до слов ἢ κατ’ ἄλλην[388] и со слов μηδενὸς τῶν ἐν τοῖς до конца главы); 58 (выпущено ἡνωμένα и со слов ἔρως δὲ ὁ διττός до конца главы); 67 (выпущено ὥσπερ καὶ τῶν πραγμάτων οἱ λόγοι καὶ τὰ νοήματα); 69 (выпущено со слов αἴτιοι δέ εἰσι до конца главы); 70 (выпущено со слов εἰ γὰρ καὶ πέπτωκεν до конца главы); 71 (выпущено ἐγρηγορότως); 78 (выпущено со слов τὰ μὲν σωματικά до конца главы); 79 (выпущено ἀδικία); 81 (выпущено со слов νόμος φυσικός до слов ζητητέον δὲ τίνι; со слов διὰ τὴν ἀῤῥήτως до слов ἡ ψυχὴ γὰρ καθ’ αὑτήν; со слов ὅτε γὰρ συνεφύρησαν до конца главы); 82 (выпущено διὰ τῆς ζωτικῆς ἐμπνεύσεως; δεκτικόν; καταστάσεως καὶ τῇ ἐπικρατείᾳ τῆς φθορᾶς); 85 (выпущено ἐν τοῖς φυσικοῖς; τῶν θεολόγων) 86 (выпущено со слов ὥστε δύνασθαι до слов καὶ ὅτε ἡμῖν δοθῇ); 87 (выпущено εἴτ’ οὖν μειονεξία); 89 (выпущено ὥσπερ τι κέντρον и со слов ὑποκείμενον γάρ ἐστιν до конца главы); 90 (выпущено со слов ἔθος γὰρ τὰ θεῖα до конца главы); 92 (выпущено со слов εἴπερ τύπος до слов ἐπειδὴ ὀλίγοις λίαν); 93 (выпущено κατὰ Παῦλον; μάλα σοφῶς и со слов ἱερουργία γὰρ κυρίως до конца главы); 94 (выпущено καὶ διαφόρως; ἐκ τεσσάρων εἰδῶν); 96 (выпущено ἐναργῶς); 103 (выпущено φησί); 110 (выпущено ἀδιορίστως; ταλαίπωρον); 115 (выпущено νεανικῶς и со слов ὄντως καὶ χείρων до слов γῆν δὲ καὶ ᾅδην); 118 (выпущено νεκρὸς ἐκ πάντων γένηται); 122 (выпущено со слов καὶ γὰρ καὶ οὐρανὸς до слов ἐπειδὴ γάρ; выпущено ὀμφαλοῦ; ἄβυσσου; δύνων; ἕρπων; ὡς εἰς κόσμον ἄλλον ἢ θέατρόν τε καὶ στάδιον τὴν πάλην и со слов τὰς παρατάξεις αὐτοῦ до слов ὁ δὲ ἄρχων); 123 (выпущено со слов καὶ τὰ μὲν πνεύματα εἰσὶν ὑλώδη до конца главы); 124 (выпущено τὰ παρὰ φύσιν); 126 (выпущено со слов χρὴ γὰρ τὸν ἐρωτῶντα до конца главы); 129 (выпущено καθὼς καὶ ἐκλήθητε; ἀμιγῶς); 131 (выпущено ὅντινα[389] τρόμον καὶ κλόνον ψυχῆς); 133 (выпущено со слов οὔτε γὰρ κατ’ ἐκείνους до слов δηλοῖ δὲ καὶ ἐμφαίνει); 134 (выпущено со слов ὡς τοὺς λόγους τῶν ἀρχετύπων до конца главы); 135 (выпущено со слов οἳ καὶ ὡς μὴ εἶναι до слов τὰ τρία ταῦτα πάθη).
385
Ibid. Cap. 11 [ἀπεριέργως —