Малюся, госпадзі, памілуй,
Выбаў ты нас, святая сіла!
Парань язык мой за хулы
Ды ранай выбаў з боляў злых.
Не дай жа здзеквацца лукавым
I над тваёю вечнай славай,
Й над намі, простымі людзьмі!..»
I плакаў Гус у тым маленні,
I цяжка плакаў... Люд маўчаў
I моўчкі думаў у здзіўленні:
Супроць каго руку падняў?
«Глядзіце, людзі! Вось дзе була,
Што я чытаў!» — і паказаў
Народу. Боязнь агарнула:
Іван Гус булу разарваў!!
I з віфліемскае капліцы
Аж да сусветнае сталіцы
Пагудка шумная пайшла.
Манахі ў страху... Нібы кара,
Канклаў пагудка затрасла,—
I пахілілася ціара!
Зашыпела, як гадзюка,
Погань з Ватыкана.
Шапочацца Авіньёна[88]
З рымскімі папамі;
Шапочуцца антыпапы,
Аж сцены трасуцца
Ад шопату. Кардыналы,
Як гадзюкі, ўюцца
Ля ціары. Ды ціхачом,
Як каты, дзяруцца
За мышанё... Ды як зноў жа?
Аднае той скуры
Гэтка сіла!.. А мясішча!!!
Аж дрогнулі муры,
Як успомнілі, што ў Празе
Гегекнулі гусі[89]
Ды з арламі ляцяць біцца...
Канклаў схамянуўся,
Сабраў раду. Ухвалілі:
Усім разам стаці
Супроць Гуса і ў Канстанцы
Вараннё склікаці
I сцерагчы, колькі сілы,
I згары і здолу,
Каб не села тая птаха
На славянскім полі.
I вараннё поле ўкрыла —
Папы павалілі
Да Канстанцы, шляхі, стэпы
Саранчой забілі
Бароны, герцагі і д’юкі[90],
Псары, герольды[91], шынкары,
I трубадуры (кабзары),
I шляхам войска, як гадзюкі.
I герцагіні з немчурою.
Хто з сакаламі на руках,
Хто пешкі, верхам на аслах,—
Бы на аблаву ўсе гурмою,
Як гады, ў вырай, аж кішаць!
У Празе глуха гаманяць
I цэсара, і Вячаслава,[93]
I той сабор тысячаглавы
Уголас лаюць і пускаць
На сход не хочуць яны Гуса...
«Жыў бог! Жыва душа мая!
Браты, я смерці не баюся!
Я давяду ўсім тым вужам!
I ненасытнае іх вырву джала!..»
I чэхі Гуса праважалі,
Як дзеці бацьку.
Зазванілі у Канстанцы
Рана ва ўсе звоны.
Тлум сабраўся кардыналаў
Гладкіх і чырвоных,
Як бугаёў на выпасе,
I натоўп прэлатаў,
I тры папы, і баронства,
I князёў багата.
Сабраліся, як Іуды
На суд непраўдзівы
Супроць Хрыста. Сваркі, гоман —
То раве, то вые,
Нібы нейкі дзікі табар
Ці кагал у школе...
I — ўсім разам як зарвала!..
Як кедр сярод поля
Ліванскага,— у кайданах
Стаў Гус перад імі.
I акінуў нечасцівых
Орлімі вачымі.
Затрасліся, пабялелі,
Моўчкі азіралі
Мучальніка. «Што ж вы мяне —
На дыспут пазвалі?
Ці каб глядзець на кайданы?»
«Маўчы, чэх бязверы...» —
Гадзюкаю зашыпелі,
Зараўлі, як зверы.
«Ты ерэтык! Ты ерэтык!
Ты сееш расколы!
I нязгоды развіваеш,
Свяцейшае волі
Не прымаеш!.. Адно слова! —
Ты богам пракляты!
Ты ерэтык! Ты ерэтык!..» —
Раўлі ўсе прэлаты.
«Ты усобнік!.. Адно слова —
Ты ўсімі пракляты!..»
Паглядзеў Гус на прэлатаў,
Дый пайшоў з палаца.
«Пабаролі! Пабаролі!..»
Нібы звар’яцелі.
«Аўтадафэ! Аўтадафэ!..»[94] —
Гуртам заравелі.
I ўсю ноч банкетавалі
Папы, бароны... Ўсе пілі
I сп’яна Гуса пракліналі,
Аж покі звоны загулі.
I дзень настаў... Ідуць маліцца
Ксяндзы за Гуса. 3-за гары
Выходзіць сонца, аж гарыць.
I сонца хоча падзівіцца,
Што будуць з праведным тварыць?!
Зазванілі ва ўсе звоны.
I павялі Гуса
На Галгофу у кайданах...
I не пахіснуўся
Перад агнём. На агні стаў
I моліцца богу.
«О госпадзі міласэрны!
Што зрабіў я злога
Гэтым людзям, тваім людзям?
За што мяне судзяць?
За што мяне распінаюць?
О людзі вы, людзі!
Маліцеся! Вы — нявінны!
І з вамі так будзе!
Маліцеся! Прыйшлі зверы злыя
У авечых шкурах,
Кіпці распусцілі...
Ні горы, ні муры
Не схаваюць. Разальецца
Чырвонае мора
Крыві. Крыві з дзяцей вашых...
О гора! О гора!
Унь яны! Ў адзежах ясных
Іх лютыя вочы...
Ужо ў крыві...
«Палі! Палі!
Крыві! Крыві хочуць!
Крыві вашае!..» I дымам
Праведнага ўкрыла.
«Маліцеся! маліцеся!
Госпадзі, памілуй,
Даруй ты ім — не ведаюць!..»
Ды не чутна стала!
Вакол агню, як сабакі,
Ўкруг манахі сталі.
Баяліся, каб не вылез
Гадзюкаю з жару
Ды не павіс на кароне
Або на ціары.
вернуться
88
Шапочацца Авіньённа. Авіньён — горад ў паўднёвай Францыі, дзе знаходзіліся антытгапы, якіх выбіралі на папскі прэстол варагуючыя групы каталіцкай царквы. Так бывала, калі адначасова на папскім прэстоле былі рымскі і авіньёнскі папы; яны люта варагавалі.
вернуться
91
Герольды — асобы, якія абвяшчалі каралеўскія наказы, паведамлялі аб урачыстасцях і г. д.
вернуться
92
Атыла — стаяў на чале гунаў, жорсткі заваёўнік, вядомы паходамі і заваяваннямі ў Еўропе і Азіі.
вернуться
93
I цэсара, і Вячаслава. Цэсар — нямецкі імператар Сігізмунд у 1410—1437 гг. і яго брат Вячаслаў — чэшскі кароль (Вацлаў IV, 1376—1419).