Раней там весела было.
Бывала, летам і зімою
Музыка тне, віно ракою
Цячэ ў гасцей, а кожны хват...
А князь аж сіні пахаджае
I сам нясмелым налівае,
Яшчэ й пакрыквае «віват!».
Гуляе князь, гуляюць госці,
I леглі ўпокат на памосце...
А заўтра тое ж акурат:
Ажыўшы, зноўку п’е, гуляе,
I так за днямі дзень мінае.
Аж душы ў мужыкоў пішчаць...
Судоўнікі гукаюць бога...
П’янчугі, знай сабе, крычаць:
— I патрыёт! I брат нябогіх!
Наш слаўны князь! Віват! Віват! —
А патрыёт, нябогіх брат...
Дачку й цялушку адбірае
У мужыка... I бог не знае,
А можа, знае, ды маўчыць.
Княгіня пад замком сядзіць.
Яе і ў сенцы не пускае
Нябогіх брат. А што ж рабіць?
Сама ўцякла, каб павянчалі,
I бацька й маці не пускалі,
Казалі:— Ўгору не залазь.
Дык не, за князя. Вось і князь!
Вось пыху май цяпер, княгіня!
Загінеш, сэрдачка, загінеш,
Як рунь вясною паначы.
Засохнеш, не дасі нічога,
Не ведацьмеш, як хваляць бога,
Як людзі любяць, жывучы.
А жыць так, госпадзі, карцела!
Карцела любіцца
Хоць гадочак, хоць гадзінку,
З свету надзівіцца.
Не прыйшлося... А было ўсё,
Ўсяго напрыдбала
Маці. I цябе самую
Як намалявала,
Хоць маліся прад табою,
Як перад святою...
Краса мая маладая,
Горачка з табою!
Жыць бы, жыць, ды славіць бога,
I дабро чыніць бы,
Ды красою божай тою
Людзей весяліць бы.
Дык не доля. А карыя
Маладыя вочы
Каб самотныя марнелі...
Можа, бог не хоча?
Божа! Божа! Даеш волю,
Розум, свет дарэшты.
I красу даеш, і сэрца...
Ды жыць не даеш ты.
Не даеш на рай вясёлы,
Свет тваёй апекі
Надзівіцца, намаліцца
I заснуць навекі.
На свеце невясёла жыць,
Калі няма каго любіць.
Вось так і ёй, адной каліне,
Шчэ маладой маёй княгіні,
Красу і сэрца засушыць,
А ўсё ў самоце марна гіне,—
Аж страшна!.. А яна маліла
I жыць у госпада прасіла,
А ўжо матуляю хадзіла,
Ўжо цешылася і любіла
Сваё дзіця. I даў дажыць
Гасподзь ёй радасці на свеце:
Убачыць і пацалаваць
Сваё адзінае дзіця
I першы крык пачуць ягоны...
Ах, дзеці! Дзеці! Дзеці!
Вялікая ты, багадаць!
Слёзы высахлі, прапалі,
Сонейка заззяла.
I княгіня з малым дзіцем
Зусім не той стала.
Быццам свет спаткала мілы,
Бавілася, гаманіла...
I князёўне маленечкай
Сарочачкі шыла.
Рукавочкі маленькія
Шоўкам вышывала,
Калыхала, і купала,
I сасіла дбала.
Бо княгіні толькі ўмеюць:
Народзіць і кіне,
А гадаваць ды даглядаць
Не ўмеюць княгіні.
А потым стогне: «Забывае
Мяне мой Поль альбо Філат!»
За што ж дзіця цябе згадае?
За тое ўсё, што прывяла?
А мая сваю дачушку
Сама даглядала.
А п’янага свайго князя
I не дапускала.
Нібы яблычка ў садочку,
Дзіця брала сілы.
I гаварыць ужо стала,
Княгіня вучыла
Вымаўляць малую «мама»,—
«Тата» не вучыла...
I кніжачак з куншцікамі[117]
Ў Ромні накупіла.
Забаўляла, размаўляла
I богу маліцца,
I азбуцы па куншціках
Схіляла вучыцца.
I што божы дзень купала,
Рана спаткі клала
I на яе пыліначцы
Ўпасці не давала.
I ўсю ночаньку над ёю
Лунала, не спала.
Наглядалася з пяшчотай
Князёўнай сваёю...
Жаніха яе вітала,
Цешылася з ёю,
Плакала: даўгія косы
Ужо расплятала.
А як толькі свайго князя
П’янага згадала —
У мундзіры... Дый закрыла
Ўплаканыя вочы.
А малечы нібы сніцца,
Бы вымавіць хоча:
— Не плач, мама, не расплятай
Мне даўгія косы:
Пасякуцца... А дзень божы
Радасці прыносіць
Матулі сваёй шчаслівай
Дачушка даткліва.