А пад замком дачка сядзіць
Самотная ў сваім пакоі,
Адно глядзіць, як пад гарою
Чырвоны месяц аж гарыць,
3-за хмары ціха выступае.
I нібы горы ажываюць.
Дубы ў дубровы з рукава,
Як здані, ў поле вырушаюць.
Пугач пужае, і сава
З падстрэшша ў поле вылятае,
А жабы крахкаюць, гудуць.
Глядзіце, вочы-дабрадзеі,
Як зоркі божыя ўстаюць,
Усходзіць месяц, чырванее...
Нагледзьцеся, пакуль вас грэе,
А зоркі спаткі не даюць.
Галавою маладою
На руку прымлела,
Схілілася, да поўначы
На зоркі глядзела
Князёўна мая. Глядзела...
Потым плакаць стала.
Можа, сэрцу злое ліха
Ціха прашаптала?
Ды нічога. Паплакала,
Ўсміхнулася чула,
Памалілася, спаць легла
I ціха заснула.
У гаі покатам ляжала
Ўсё — пляшкі, госці. Дзе што ўпала,
Там засталося. Сам не ўпаў
I кроплю нават дапіваў,
Дапіў. Устаў. Жуда ў паглядзе.
Ідзе ў пакоі... Брыдкі гадзе!
Куды ты лезеш? Схамяніся!
Не схамянуўся. Ключ вымае,
Прыйшоў, і дзверы адмыкае,
I лезе да дачкі. Прачніся!
Прачніся, чыстая! Ўсхапіся,
Забі гадзюку, пакусае!
Забі, і бог не пакарае!
Як тая Чэнчыё[118] калісьці
Забіла бацьку кардынала,
На Саваофа[119] не зважала.
Не, не змагла прачнуцца, спіць,
А бог хоць бачыць, ды маўчыць,
Грахам вялікім патурае...
Не чуць нічога. Час мінае.
А потым крык, а потым гвалт
I плач пачулі ўжо з палат...
Пачулі совы. Зноў сурова
Не чуць нічога. I ў той час
Успыхнула гумно якраз
I зоркі зніклі. Хоць бы слова,
Каб голас дзе які пагас.
Паны ў гаі дрымотна млелі,
А людзі беглі і глядзелі,
Як віўся ў неба дыму пас...
Прачнуліся ўранні госці,
Аж бачаць, што ліха,—
Пакінулі свайго князя,
I люба і ціха...
Так і мы яго пакінем,
Так і бог пакіне.
Цябе толькі не пакіне
Ліхая гадзіна —
З горкай доляю князёўна,
Яшчэ мусіш грахі несці
Ты на гэтым свеце,
Бацькавы грахі. О доля!
Няверная доля!
Пакінь яе хоць пад старасць,
Хоць на чужым полі
На бязлюддзі. Не пакінеш,
Павядзеш да краю,
Да самае дамавіны,
Сама й пахаваеш.
Не бачылі ў сяле, не чулі,
Дзе яна значэла.
Думалі, што на пажары
Нябога згарэла.
Стаіць сяло. Невясёла
На гары палаты
Пачарнелі. Князь хварэе,
Устаць слабаваты,
А паднесці няма каму,
Ніхто не загляне
Да грэшнага ў паганыя
Будынкі — хай вяне.
Людзі трохі ачунялі,
Моляць бога дбала,
Каб вярнулася князёўна.
А яе не стала
I не будзе ўжо, святое...
Дзе яе дарога?
У Кіеве пастрыглася
Ў манашкі нябога.
Радзілася, каб жыць, любіць,
Зіхцець гасподняю красою,
Лунаць над грэшнымі святою
I ўсякаму дабро тварыць.
А сталася так. У манашках,
Нашчэнт знявечана дабро...
Блукаючы па Украіне,
Прыбіўся я і ў Чыгірын
I ў манастыр вунь той дзявочы,
Што за пяскамі на балоце
У лозах сам сабе стаіць.
Манашка там і расказала
Старая гэту навіну,
Што ў манастыр да іх зайшла
Князёўна неяк з-за Дняпра
Аж пазалетась. Спачывала
Дый богу душу аддала...
— Была ж яшчэ і маладою,
I дужа гожаю сабою.
Яе спякота даняла,
I занядужала. Ляжала
Нядоўга, так сядміцы з тры.
I ўсё дарэшты расказала...
I мне і Ксеніі-сястры.
Памерла ў нас. I дзе хадзіла,
Ў якіх мясцінах, хто ўрачэ.
А ў нас, няшчасная, спачыла.
Святая вось яе магіла...
Крыж не паставілі яшчэ.
вернуться
118
Чэнчыё — Беатрычэ Чэнчы, дачка рымскага вяльможы, жыла ў 2-й пал. XVI ст. Адпаведна існуючай гістарычнай версіі, забіла свайго бацьку, які хацеў яе згвалціць.