Орская крэпасць
1847 — Ніжні Ноўгарад
1858
N. N.
Сонца заходзіць, горы чарнеюць,
Птушка змаўкае, поле нямее,
Цешацца людзі — блізка спачынак,
А я гляджу... і лячу несупынна
Ў цёмны садочак на Украіну.
Сэрцам лунаю, думу гадаю,
I нібы сэрца адпачывае.
Чарнеюць горы, і гай, і поле,
На неба зорка ўзышла паволі.
О зорка! зорка! — і слёзы хлынуць —
А ці ўзышла ты на Украіне?
Ці вочы тыя цябе шукаюць
На небе сінім? Ці забываюць?
Як забываюць — хай засынаюць,
Пра маю долю хай і не знаюць.
Орская крэпасць
1847
N. N.
Трынаццаць мне якраз мінала.
Ягнят я пасвіў за сялом.
Ці сонейка так гожа ззяла,
Ці так мне хораша было?
I так мне люба, люба стала,
Няйнакш у бога...
Гукнулі на папас з-за гаю,
А я сабе ўсё ў бур’яне
Малюся богу... і не знаю,
Чаго ў маленькага ў мяне
Душа ў малітве шчыравала,
Чаму так весела было?
Святлелі неба і сяло,
Ягня вясёлае скакала!
I сонца грэла, не пякло!
Ды не доўга сонца грэла
I душа маліла...
Запякло, пачырванела
I рай запаліла.
Як прачнуўся ды дзіўлюся:
Сяло пачарнела,
Неба богава з блакіту
Ураз памарнела.
Паглядзеў я на ягнятак —
Не мае ягняты!
Азірнуўся я на хаты —
Няма ў мяне хаты!
Не даў бог мне анічога!..
I лінулі слёзы,
Слёзы жалю!.. А дзяўчына
Пры самай дарозе
Каля мяне недалёка
Маніцы ўбірала
Дый пачула, што я плачу,
Прыйшла, прывітала,
Выцірала мае слёзы
I пацалавала...
Няйнакш і сонейка заззяла,
Няйнакш усё на свеце стала
Маё... Палі, гаі, сады!..
I мы, жартуючы, пагналі
Чужых ягнятак да вады.
Лузда!.. дый сёння, як згадаю,
Дык сэрца плача ды баліць,
Чаму гасподзь не даў дажыць
Мне век малы мой у тым раі.
Памёр бы, аручы, на ніве,
Нічога б я сабе не знаў,
Не быў бы ў свеце юрадзівым,
Людзей і бога не пракляў!..
Орская крэпасць
1847
***
Не грэе сонца на чужыне,
А дома надта аж пякло.
I мне не весела было
На нашай слаўнай Украіне.
Ніхто не лашчыў, не вітаў,
Я не хіліўся ні да кога,
Блукаў сабе, маліўся богу
Ды люта панства праклінаў,
I згадваў я гады ліхія,
Паганай даўнасці гады:
Хрыста павесілі тады —
Не ўцёк бы й зараз сын Марыі!
I мне не весела нідзе,
Ды, мабыць, весела не будзе,
I на Ўкраіне любай, людзі,
I на чужыне я ў бядзе.
Хацелася б... дый то для тога,
Каб не рабілі маскалі
Дамоўку з дрэва мне чужога
Або хоць крышачку зямлі
Той, з-за Дняпра майго святога,
Вятры святыя прыняслі.
Дый больш нічога. Так вось, людзі,
Хацелася б... Ды што ж гадаць...
Нашто ўжо бога турбаваць,
Калі па-нашаму не будзе.
Орская крэпасць
1847
СОН
Горы мае высокія!
Не так і высока,
Як хораша, ў харашбе вы
Звышаны здалёку —
З Пераяслава старога,
З Віблага кургану[120],
Шчэ старэйшага... бы хмары
З Дняпровага стану.
Іду я ціхаю хадою,
Гляджу — аж вось перада мною,
Няйнакш дзівосы выплываюць,
I з хмары ціха выступаюць
Абрыў высокі, гай, байрак;
Бялюткі хаткі выглядаюць,
Як дзеці ў белых хвартушках
У жмуркі у яры гуляюць;
А доле сівы наш казак
Дняпро з лугамі выйгравае.
Аж вунь дзе, вунь дзе за Дняпром
На прыгарбе, нібы каплічка,
Казацкая царква-малічка
Стаіць з пахіленым крыжом.
Даўно стаіць, выглядае
Запарожца з Лугу...
З Дняпром сваім размаўляе,
Разганяе скруху,
Акяніцамі старымі,
Як мярцвяк вачыма
Зялёнымі, пазірае
На свет з дамавіны.
Ці чакаем абнаўлення?
Не чакай той славы!
Тваіх людзей абакралі,
А панам крывавым...
Навошта ім казацкая
Вялікая слава?!