КАРТИНА ЧЕЛОВЕЧЕСКОЙ ЖИЗНИ[255]
Лишь только на этот свет Бог человека выводит,
Лет до шестнадцати, приметь, чем он занимается:
Бодрое воспитание тут для разных увидишь,
Найдешь баловство, удовольствия, разные игры.
Потом, набрав разума и силы,
Учится ремеслам мальчонка милый
Следующие столько же лет, к чему имеет охоту.
Как и там, видишь, тут — разные дела.
Третье 16-летие полно забот —
Искать пропитание предстоит каждому от своей работы.
В это время, кто хочет, о спасении души заботиться, может,
Подчиняйся законам и старшим, мил друг.
Сорок восемь лет когда уж минует,
В четвертом 16-летии, как пример свету,
Смело своими познаниями с другими делятся,
Что в труде обретено, молодым предлагают.
Как шестьдесят четыре уже наступило,
Ходи на трех ногах, ибо уж мало силы.
Голова тут тяжела, ручьи из глаз льются,
Не влачись, а сядь при теплом камине.
Есть ли что у тебя — употребляй, да помни о могиле.
В ней отдохнешь, скоро конец тебе будет.
Пять раз по шестнадцать лет — конец века,
На что после того надеяться человеку?
Прах ты есть, стало быть, в прах будешь обращен,
Рухнешь, будь ты хоть как кедр высок.
Скипетры, обряды, замки и тиары,
Смотри, конец имеют. Твой конец — катафалк.
POCZ TKOWI ZABIEGAJ
Kożdej złej rzeczy z początku zabiegaj,
By nie urosła, najpilnej poliegaj.
Choroba zrazu łatwo ulieczy się,
Trudno kurować, gry już rozszerzy się.
Zwieżęta młode k ludziow przywykają,
Stare do śmierci swoją dzicz chowają.
Rozeczkę młodziuchną jak chcąc nakierujesz,
Drzewa starego już nie naprostujesz.
Zrzodła z początku tamować się mogą,
Gdy się rozszerza, groble nie pomogą.
Gaś ogień w iskrze, bo gdy się zamoże,
Trudno ugasić y wodą, nieboże.
Koło z początku na bieg rozpuszczone
Nie łatwo stanie w biegu ukrócone.
Zatrzymaj strzałą, póki na cięciwie,
Bo jak wypusciesz, nie strzymasz jak żywię.
Wzbieraj dziecięciu póki jeszcze młody,
Grzbieta, jeśli chciesz z niego mieć wygody.
Myśli też brzytkie gdy się komu toją,
Niech się bynamniej w głowie nie ostoją,
Bo jeśli w słowo wrosną, w dzięlo potem
Wnidzą, abis ich nie zbędziesz z kłopotem.
Tęgo prałmogracz każe bić o skałę
Nieszczęsne syny póki jeszcze małe.
Jeszcze maluśkie oblubieniec radzi
Imać gdy mało złość ich gronem wadzi.
Głowę wężowi zetrzeć przynależy,
Bo gdzie ta wnidzie, pewnie wszystek bierzy.
Myślą po głowę czart człowieka razi,
Kto złe myśl zdepcze, głowę czartu zrazi.
A tak chwalebny zwycięca zostanie,
W czym nam dopomóż, Jezu Chrystie panie.
СТАРАЙСЯ ПРЕСЕЧЬ ВНАЧАЛЕ
Всякое злое дело в корне упреждай,
Чтоб не выросло оно, прилежно старайся.
Болезнь сразу легко вылечивается,
Трудно ее лечить, когда уже распространится.
Молодые звери к людям привыкают,
Старые же до смерти дикость свою сохраняют.
Розгу молоденькую, как хочешь направишь,
Древа же старого уже не выпрямишь.
Родники вначале сдержать можно,
Когда разольются они, плотины не помогут,
Гаси огонь с первой искры, ибо, когда разгорится,
Трудно будет угасить его и водой, мил друг.
Колесо, сначала пущенное в бег,
Нескоро встанет, усмиренное в беге.
Сдержи стрелу, пока — на тетиве,
Ибо как выпустишь, ни за что в жизни не удержишь.
Вздувай дитяти, пока еще молодо,
Спину, если хочешь иметь из него прок.
Мысли также скверные, когда в ком затаятся,
Пусть отнюдь в голове не задержатся,
Ибо, если в слово врастут, в дело потом
Войдут так, не избудешь их и с трудом.
Сурово псалмопевец[256] велит бить о скалу
Несчастных сыновей, пока они еще малы;
Еще совсем крохотных избранник советует
Хватать, пока злоба мало их кругом завладела.[257]
Главу змиину удавить надлежит,
Ибо, если она куда войдет, конечно, и вся целиком пролезет.
Мыслями в голову черт человека поражает:
Кто злу мысль раздавит, тот черту голову сразит.
И так славным победителем станет,
В чем нам да поможет Господь Иисус Христос.
AKAPHIST NAJŚWI TSZEJ PANNIE,
WIERSZAMI PRZEŁOżONY W ROKU 1648 PRZEZ MI, PIOTROWSKIEGO SITNIANOWICZA
Sposob y porządek czytania jego jest zwyczajny
Położywszy na są znamię krzyża ś(więtego) mów naprzód:
«Dla modlitw Przeczystej matki twej y wszystkich świętych,
Panie Jezu Chryste Synu Boży, zmiłuj się nad nami. Amen»
Chwała tobie Boże nasz, Chwała tobie.
Króle niebieski cz. święty Boże cz.
Przenajświętsza Trojco cz. Ojcze nasz cz.
Tropary
Zmiłuj się, Panie, zmiłuj się nad nami,
Bo nad cię żadnej obrony nie mamy.
Tobie bo modły jako Panu swemu
Przynosim grzeszni władzcy wszechmocnemu.
Zmiłuj się, Panie, smiłuj się nad nami,
Bo nad cię żadnej obrony nie mamy.
Chwała Ojcu y Synowi y Duchowi cz.
Panie, zmiłuj się, bo w tobie ufamy,
Nadzieję w tobie naszą pokładamy.
Oddal gniew od nas pod czas swej srogości,
A ni wspominaj naszych nieprawości,
Lecz wejzrzy na nas jako miłościwy,
Wybaw ze złych rąk jako litościwy,
Boś ty jest Bog nasz, my się twemi znamy,
Twych rąk stworzenie imię twe wzywamy.
Teraz y zawsze y na wieki wieków. Amen.
Dźwierz miłosierdzia otwórz nam, Dziewico,
Niech nie ginemy, o Bogarodzico,
Którzy nadzieję w tobie w tobie pokładamy,
Niech wybawienie z ucisków uznamy
Przez ciebie, Panno, boś ty jest zbawienie
Wiernym y przez cię dane odkupienie.
Potym przydzmy pokłonimy są cz. y psałm 142
Wysłuchaj, wieczny boże, prozbe moje,
A nakłoń ku mnie święte uszy twoje cz.
вернуться
255
В средневековой учительной литературе было множество статей «о степенях возраста человеческого», в которых приводилась градация человеческой жизни на 5 или 7 периодов и давались рекомендации, как лучше вести себя в каждый из этих периодов. Эта тема прочно вошла и в дидактическую поэзию.
вернуться
256
вернуться
257