— Канечне. Калі ласка, ніякага сакрэту няма…
— «Цяпер, калі ў мяне з’явілася магчымасць пагаманіць з вамі, — сказала каралева, усміхаючыся направа і налева, пакуль яны ішлі праз убраны ў прыгожыя строі натоўп, — я б вельмі хацела распытаць у вас пра пісьменніка Жана Жэнэ[8]» – прачытаў ён услых першую, што трапіла на вочы, фразу і падаў кніжку жанчыне. — Вось што, аказваецца, чытае наша настаўніцтва! Каралі, каралевы! Цікава. Не, каб пра нашага брата што-небудзь, пра прэзідэнта, — дзе там… Але не бянтэжцеся, гэта я так, жартам… Дык вы задаволеная мерапрыемствам?
— Задаволеная, канечне, — адказала Вольга Андрэеўна. – Асабліва... прабачце, вашым выступам задаволеная. Дзякуй вам вялікі!
— Што ж, пасеянае – узыдзе, ці не так? — сказаў ён, знарок ігнаруючы апошнюю фразу з яе рэплікі, і па-змоўніцку ўсміхнуўся жанчыне. — Дзякуй вам за брашурку, што далі мне мінулы раз… Я сёе-тое паспеў прачытаць з яе – вы гэта, спадзяюся, зразумелі падчас майго выступу?
— Канечне. Дарэчы, яшчэ адно: вы вельмі, вельмі добра казалі на мове. Вельмі! Проста выдатна.
— О, такі камплімент! Зрэшты, чаму б і не, я ж вучыў мову ў школе, і не адзін год. І потым, ведаеце, не толькі ж чужаземным амбасадарам ды святарам гаманіць па-нашаму, — адказаў ён і накіраваўся ў суправаджэнні аховы следам за астатнімі гасцямі ў гардэроб апранацца. Зірнуў на гадзіннік пры ўваходзе: без чвэрці пяць, акурат можна яшчэ праглядзець сёе-тое з папер да міжурадавай сустрэчы ў Сеуле па пытаннях удасканалення пенітэнцыярнай сістэмы і барацьбы з кіберзлачынствамі.
Ён выпрастаў пад сталом заплылыя ад доўгага сядзення на адным месцы ногі, пазяхнуў. Хацелася спаць — нагадвала аб сабе стома ад учорашняга шматгадзіннага пералёту з Сеула. Ды які сон, калі вунь колькі паперак на стале чакае прагляду ды подпісу. Так шмат іх неўпрыцям набегла, тых паперак, за тры дні ягонай адсутнасці, што, хоць і карпее ён над імі ад самага рання, здаецца, ім не будзе канца. Адных толькі дакументаў да саміту прэзідэнтаў у Турыне з нагоды каардынацыі фінансавых спраў у межах Еўразвязу не меней дзясятка. Але куды дзенешся, такі ўжо прэзідэнцкі лёс. Адно, што кепска зрабіў, – не паслухаў жонкі, пацягнуўся, замест таго, каб застацца ў рэзідэнцыі, дасвеццем у кабінет у будынку Адміністрацыі. Выспаўся б дома як след, то зараз, пэўна, іначай бы сябе адчуваў. А то хоць зашчапляй знутры дзверы ды кладзіся на канапу, як рабіў колісь, на пачатку працоўнай кар’еры, падчас самотнага шчыравання ў заводскай лабараторыі. Ото быў час! Чвэрць гадзіны кімарнуў употайкі ад калег на ссунутых абапал стала зэдлях ці ў крэсле – і зноў як новы, быццам і не было ніякай стомы. Ды тут, у гмаху Адміністрацыі, дзе што ні крок, то староннія вочы-вушы, даць волю гэткай слабасці наўрад магчыма.
Далонь яго міжволі пацягнулася да шуфлядкі стала, звыклым рухам пальцаў – каторы раз ужо тое рабіла астатнім часам — намацала пад папкамі прэзентаваную дырэктаркай ліцэя брашуру. Ён паклаў брашуру на стол паверх падрыхтаваных да прагляду новых папер, у задуменні разгарнуў на закладзенай абгорткаю ад цукеркі – нязводная дзіцячая звычка —старонцы. Ну ж настаўніца, ну ж спрытная кабетка... Гэтак неўпрыцям умантачыла яму падчас першай іхняй сустрэчы гэтую чытанку, што ён і ахнуць не паспеў. І вось табе вынік: так спакваля ўцягнуўся ў чытанне, што ўжо і дня без яго не ўяўляе. Быццам то зусім і не навуковае выданне, а які-небудзь дэтэктыў. І быццам і ён ніякі не прэзідэнт, а самае меншае супрацоўнік інстытута мовы.
Уцягнуўся, хоць, праўда, не адразу і не без напругі. Не будзе нават перабольшаннем сказаць – не без каліва прадузятасці: падумаеш, гістарычныя варункі развіцця мовы! Ведаем мы гэтыя варункі са стасункамі. Паслухаць усіх гэтых дамарослых рупліўцаў на моўнай глебе, дык на свеце нічога няма больш надзённага, чым мова. Ды і чытанка не з лёгкіх, лічы, кожнае слова з-за браку досведу чытання на мове напачатку даводзіцца браць ледзь не метадам кавалерыйскага наскоку. Адны тэрміны чаго вартыя, што ні сказ, то глуздаскрут. Гэта пасля ўжо, калі ўвойдзеш у рытм ды смак, усё куды лацвей. Напачатку ж — пакуты яшчэ тыя, ворагу не пажадаеш. Да таго ж і адсутнасць сістэмы чытання – похапкам, прыскакам, у перапынках паміж сотняй неадкладных спраў – належнаму засваенню прачытанага не спрыяе. Раз-пораз даводзіцца вяртацца, каб узгадаць ужо чытанае, да папярэдніх старонак.
І ўсё-такі чытанка яго захапіла. Хоць і пэўныя пытанні выклікала. Можа, нават больш выклікала пытанняў, чым дала адказаў. Але каму тут, у будынку Адміністрацыі ці ў тым жа кабінеце міністраў, іх задасі? Папярэднік ягоны, мяркуючы па ўсім, на такія дробязі, як мова, не зважаў і кадры, вядома, падбіраў адпаведныя свайму светагляду. А такіх тут добра калі не дзве траціны, і прымусіць іх пасунуцца на карысць аднадумцаў праўдзівых, а не тых, што з дуляю ў кішэні, нават яму, дарма што прэзідэнт, не так проста.